Bir eğitim aile sağlığı merkezinde kayıtlı bireylerin kardiyovasküler risk skorları ile hayatın temelleri-8 puanları arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi

BÜNYAMİN FURKAN PALA

Bir eğitim aile sağlığı merkezinde kayıtlı bireylerin kardiyovasküler risk skorları ile hayatın temelleri-8 puanları arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi

Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: BÜNYAMİN FURKAN PALA

Danışman: SALİHA SERAP ÇİFÇİLİ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Giriş ve Amaç: Kardiyovasküler hastalıklar (KVH) dünya genelinde önlenebilir ölüm nedenleri arasında ilk sıralarda yer almaktadır. Türkiye'de ise başta iskemik kalp hastalıkları olmak üzere dolaşım sistemi hastalıkları başlıca ölüm nedenleri arasında yer almaktadır. KVH risk değerlendirmesi için geliştirilen skorlama sistemleri, bireyleri yaşam tarzı değişikliklerini benimsemeye motive edebilir; ancak bu sistemler yalnızca 30 yaşından itibaren uygulanabilir. Kardiyovasküler sağlık için kritik pencere döneminin adolesan dönem ve öncesi olduğu düşünüldüğünde Hayatın Temelleri 8 skoru risk denkleminin dışında kalan genç bireyler için de yararlı bir araçtır. Bu çalışmanın amacı, Marmara Üniversitesi Pendik Eğitim ve Araştırma Hastanesi'ne bağlı Tuzla Eğitim Aile Sağlığı Merkezi'ne kayıtlı, daha önce koroner arter hastalığı tanısı almamış 30-50 yaş arası bireylerin kardiyovasküler risk düzeyleri ile kardiyovasküler sağlık skorları arasındaki ilişkiyi araştırmaktır. Bulgularımıza dayanarak, bu çalışmanın birinci basamakta genç bireylerde kardiyovasküler sağlığı değerlendirmek için yeni bir aracın faydasını vurgulaması, uygun danışmanlık için bir temel sağlaması ve bu alanda gelecekteki araştırmalara ışık tutması beklenmektedir. Yöntem: Bu araştırma analitik, kesitsel bir çalışmadır. Çalışma evrenini, Marmara Üniversitesi Pendik Eğitim ve Araştırma Hastanesi'ne bağlı Tuzla Eğitim Aile Sağlığı Merkezi'ne kayıtlı 30-50 yaş arası bireyler (n=5034) oluşturmaktadır. Örneklem büyüklüğü EpiInfo bilgisayar programı kullanılarak hesaplanmış ve %95 güven aralığı, α=0,05, d=%3, tasarım etkisi 1,0 ve %50 bilinmeyen sıklık ile 357 kişilik bir örneklem elde edilmiştir. Planlanan 357 katılımcının tamamına ulaşılmış, her birinden yazılı onay alınmış ve ardından yüz yüze anket uygulaması gerçekleştirilmiştir. Sosyodemografik özellikler, sağlık özellikleri ve sağlık davranışlarına ilişkin bir anket doldurulduktan sonra katılımcıların antropometrik ölçümleri ve kan basıncı ölçümleri yapılmıştır. Son bir yıla ait açlık kan şekeri, HbA1C, total kolesterol, HDL-K ve LDL K verileri elektronik sağlık kayıtlarından alınmıştır. Bu veriler kullanılarak, katılımcıların kardiyovasküler sağlık skorları Hayatın Temelleri 8 ile hesaplanmıştır. Yüksek puan kardiyovasküler sağlığın iyi düzeyde olduğunu göstermektedir ve maksimum puan 100'dür. Kardiyovasküler hastalık ve koroner kalp hastalığı risk skorları Framingham kalp çalışması temelli araçlar kullanılarak hesaplanmıştır. Skorun yüksek olması kardiyovasküler hastalık riskinin yüksek olduğunu göstermektedir. Veriler Statistical Package for the Social Sciences version 23, IBM Corp., Armonk, NY, USA istatistik paket programı kullanılarak analiz edilmiştir. Kategorik veriler sıklıklar ile ifade edilmiş, sürekli verilerde parametrik varsayımlar karşılandığı durumda ortalama ve standart sapma, aksi durumda ortanca ve minimum maksimum değer ile ifade edilmiştir. Karşılaştırmalı analizlerde kategorik değişkenler ki-kare ile, sürekli değişkenler parametrik varsayımlar karşılanıyor ise t-testi, karşılanmıyor ise Mann-Whitney U test ile incelenmiştir. İkiden fazla grup karşılaştırmalarında ANOVA ve parametrik varsayımlar karşılanmıyor ise Kruskal Wallis testi ile incelenmiştir. Post-hoc analizlerde Bonferroni ve Games-Howell yöntemleri kullanılmıştır. Bulgular: Katılımcıların %51,5'i kadın, %53,5'i 30-39 yaş aralığında, %83,2'si evli, %77,3'ü çocuk sahibi, %35,9'u ön lisans veya lisans mezunu, %23'ü lise mezunu ve %16'sı yüksek lisans veya üstü dereceye sahiptir. Katılımcıların yaş ortalaması 39,4±6,0 yıl olarak saptanmıştır. Katılımcıların %70'i çalışmaktadır. Sigara içme durumlarına bakıldığında, %49,3'ünün hiç sigara içmediği, %37,3'ünün aktif içici olduğu ve %5,6'sının pasif içici olduğu görülmüştür. Katılımcıların %23'ü alkol tüketmekte ve bunların %34,1'i alkol kötüye kullanımı göstermektedir. 60,8'i normal tuz seviyesine sahip öğünler tüketirken, %19,3'ü normalden daha yüksek tuz alımı bildirmiştir. Ayrıca, %65'i optimal uyku süresi bildirirken, %62,5'i fiziksel aktivitede bulunmamış, %14,8'i ise önerilen fiziksel aktivite düzeylerini karşılamıştır. Katılımcıların haftalık fiziksel aktivite ortalaması 56,0±114 dakika, günlük uyku ortalaması 7,1±1,1 saat ve ortalama vücut kitle indeksi (VKİ) 27,6±5,2 kg/m², %33,3'ü ideal kiloda, %39,2'si fazla kilolu ve %27,5'i obezdi. . Katılımcıların %23'ünün bir %11,8'inin ise iki veya daha fazla kronik hastalığı, %13,2'sinde hipertansiyon, %7,8'inde aşikar diyabet ve %26,4'ünde prediyabet mevcuttur. Ortalama Life's Essential 8 (LE8) skoru 65.3±13.6, ortanca 64.4 (55.6-75.3), ortalama FRS-CHD skoru 3.8±4.0, ortanca 3 (0-6) ve ortalama FRS skoru 5.5±5.8, ortanca 3.3 (1.7-6.7) idi. LE8 skorlarına göre katılımcıların %12,6'sı düşük kardiyovasküler sağlığa, %72,5'i orta kardiyovasküler sağlığa ve %14,9'u yüksek kardiyovasküler sağlığa sahipti. FRS skorlarına göre, %84,6'sı düşük riskli, %10,6'sı orta riskli ve %4,8'i yüksek risklidir. Yüksek lisans veya üzeri dereceye sahip katılımcıların LE8 skorları lise veya altı mezunlara kıyasla anlamlı derecede daha yüksek ve FRS skorları daha düşüktü. Alkol kötüye kullanımı olmayan katılımcıların LE8 skorları alkol kötüye kullanımı olanlara kıyasla anlamlı derecede yüksektir, ancak FRS skorları bu gruplar arasında anlamlı bir farklılık göstermemiştir. LE8 skorlarına göre düşük kardiyovasküler sağlığı olan katılımcıların %44,4'ü FRS'ye göre düşük riskli, %31,2'si orta riskli ve %24,4'ü yüksek riskli; orta kardiyovasküler sağlığı olanların %88,4'ü düşük riskli, %9,3'ü orta riskli ve %2,3'ü yüksek riskli; ve LE8'e göre yüksek kardiyovasküler sağlığı olan tüm katılımcılar FRS'ye göre düşük riskli idi. LE8 ile FRS skorları arasında orta düzeyde ve anlamlı bir negatif korelasyon bulunmuştur. Sonuç: Geleneksel risk değerlendirme araçları günümüzde geçerliliğini korumaktadır; ancak olumsuz sağlık davranışlarına sahip genç bireyleri tanımlanmış bir risk kategorisi içinde yakalayamayabilirler. LE8 ile FRS arasındaki anlamlı korelasyon ve FRS'nin LE8'in düşük kardiyovasküler sağlığa sahip olarak sınıflandırdığı grubu tanımlamada başarısız olduğu bulgusu, LE8'in önemini vurgulamaktadır. Kronik durumların ve sağlık davranışlarının zaman içinde geliştiği göz önüne alındığında, düşük kardiyovasküler sağlık puanlarına sahip bireylerin ilerleyen yıllarda geleneksel risk değerlendirmelerinde daha yüksek puan almaları beklenebilir. Bu nedenle, mevcut kardiyovasküler hastalık riski ne olursa olsun, tüm bireyler diyet, fiziksel aktivite, beden kitle indeksi, nikotin maruziyeti, uyku sağlığı, kan şekeri, kan lipit seviyeleri ve kan basıncı gibi değiştirilebilir risk faktörlerini değerlendiren Hayatın Temelleri 8 ile kardiyovasküler sağlık değerlendirmesinden geçmelidir.