Adolesanların Birinci Basamak Sağlık Hizmetinden Yararlanmalarını Artırmaya Yönelik Web Tabanlı Bir Müdahale
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GÜLDENİZ KILIÇ
Danışman: Memnune Çiğdem Apaydın Kaya
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş: Birçok sağlıksız alışkanlık ve riskli davranış adolesan yaş grubunda başladığı için ergenlik kritik bir dönemdir. Ancak adolesanlar ciddi yakınmaları olmadıkça sağlık kuruluşlarına başvurmamaktadır. Çünkü genel olarak sağlıklı kabul edilen adolesanlar bedenleri ve sağlıkları hakkında yeterli bilgiye sahip değildirler. Oysaki bu yaşta edinilen sağlıkla ilgili alışkanlıklar yetişkinliğe kadar devam etme eğiliminde olduğundan, aynı zamanda sağlığı koruyucu davranışların geliştirilmesi için adolesanların düzenli olarak sağlık kuruluşuna başvurmaları gerekir. Çalışmamızın amacı adolesanların birinci basamak sağlık hizmeti almalarını kolaylaştırmaya ve birinci basamak sağlık hizmetine başvurularını arttırmaya yönelik web tabanlı bir müdahalenin etkinliğini araştırmak. Yöntem: Web tabanlı kontrollü bir müdahale çalışması olan bu araştırma Kasım 2022-Haziran 2023 tarihlerinde birisi müdahale grubu olan İstanbul Tuzla'da yer alan iki Eğitim Aile Sağlığı Merkezi'ne (EASM) kayıtlı 10- 19 yaş arasındaki adolesanlarla yürütülmüştür. Müdahale olarak adolesan sağlığı ile ilgili bilgileri (akne, obezite, bedensel gelişim, bağımlılık, depresyon, anksiyete, beslenme ve spor, kilo alamama, kan basıncı ölçümü, aşılama, vb.) içeren web sitesi oluşturulmuş, ardından müdahale EASM'ye kayıtlı adolesanlara ve ailelerine web sitesini duyuran SMS'ler gönderilmiş, müdahale grubu EASM binasına ve karşısındaki ortaokula web sitesini tanıtan broşürler asılmıştır. Web sitesine adolesanların randevu alabilecekleri ve uzaktan sorularını yönlendirebilecekleri iletişim seçeneği (e- mail) de sunulmuştur. Web sitesinin yayınlanmasından önceki ve sonraki 3 aylık dönemlerde, her iki gruptaki EASM'lere kayıtlı adolesanların başvuru sayıları, başvuru sırasında girilen tanılar, hekimlerin ergen izlemleri, web sitesine giriş yapan adolesanların sayısı ile hangi içeriklere giriş yapıldığı değerlendirilmiştir. Web sitesinin yayınlanmasından 3 ay sonra müdahale grubundan başvuran adolesanların web sitesinden haberdar olup olmadıklarına dair telefonla aranarak bilgi alınmıştır. Bulgular: Müdahale grubu EASM'ye müdahale öncesindeki 3 aylık dönemde kayıtlı 1697 adolesanın %21,2'i başvurmuşken (n=361), müdahale sonrası 1705 kayıtlı adolesanın %19,1'i (n=326) başvurmuştur (p>0,05). Kontrol grubunda da müdahale öncesi kayıtlı 1126 adolesanın 3 aylık başvurusu %22 iken (n=248), müdahale sonrası 3 aylık başvuru 1132 adolesanda %29,3'üdür (n=332) (p>0,05). Her iki grupta da yaş ve cinsiyet açısından başvurularda istatistiksel olarak bir değişiklik saptanmamıştır. Müdahale grubunda müdahale öncesine göre sonrasında ergen izlem, üsye ve akne tanılarında anlamlı bir artış görülmüşken (hepsi için p<0,05); kontrol grubunda müdahale öncesine göre bağışıklama olarak girilen tanıda artış saptanmıştır (p<0,05). Müdahale sonrası müdahale grubundan EASM'ye başvuran 326 adolesan telefonla arandığında; 243 kişi duyuruları görmediği, 9 kişi duyuruyu görmüş fakat bunlardan 2'si gördüğü halde siteye girmek istemediği öğrenilmiş; 67 kişiye ulaşılamamış, 6 kişi yabancı uyruklu ve 1 kişi de serebral palsi tanısı olduğu saptanmıştır. Müdahale olarak oluşturulan web sitesine 153 farklı kullanıcı tarafından 516 kez giriş yapıldığı gözlenmiştir. "Ergenlik nedir?" sayfasına 32, obezite 24, akne 24, uyku 22, aşılar 21, beslenme 20, bedensel gelişim sayfasında da 15 kişi tarafından giriş yapılmış; BMI 27 kişi tarafından hesaplanmış, EASM iletişim bilgileri de 24 farklı kullanıcı tarafından tıklanmıştır. Sonuç: Bu araştırma web sitesi ile yapılan adolesanlara yönelik bilgilendirme ve farkındalık oluşturma müdahalesinin EASM'ye başvuru sıklığında anlamlı değişiklik oluşturmadığını göstermiştir. Müdahalenin etkisini değerlendirmek için müdahale grubu EASM'ye kayıtlı 3 ay içerisinde başvuran adolesan ve aileleri aranıp bilgi verildikten sonra daha uzun vadede aynı verilerin toplanması gerekmektedir.