Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Farmakoloji Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ELİF BEYZANUR POLAT
Danışman: Hatice Kübra Elçioğlu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:
Amaç: Nöroinflamasyon, nörodejeneratif hastalıklarda gözlemlenen nöropatolojik değişikliklerin ilerlemesinde önemli bir rol oynamaktadır. Alzheimer hastalığında (AH) nörodejeneratif değişiklikler tanıdan çok önce gelişmeye başlamakta ve depresif semptomlar en erken belirteçlerden biri olarak düşünülmektedir. AH ve depresyonda ise en önemli ortak patolojilerden biri nöroinflamasyondur. Agomelatin (AGO), 5HT2C reseptörlerinde antagonistik etki gösteren yeni nesil bir antidepresandır. Yapılan çalışmalarda AGO’nun BDNF seviyelerini arttırıcı etkisi olduğu gösterilmiştir. Aripiprazol (ARP) ise 5HT2C ve 5HT7 antagonisti olan ikinci nesil atipik bir antipsikotiktir. Ayrıca majör depresyon tedavisinde kullanımı FDA tarafından onaylanmıştır. Bu çalışmada intraperitoneal olarak hayvanlara uygulanan lipopolisakkarit (LPS) nöronal hasar ve depresyon modelini oluşturmamızı sağlamış; AGO ve ARP’nin bu modeldeki tedavi edici etkileri araştırılmıştır.
Gereç ve Yöntem: 6-8 haftalık Sprague-Dawley erkek sıçanlar dört gruba ayrılmıştır; Kontrol, LPS, LPS+ARP ve LPS+AGO. Nöroinflamasyon modelinin oluşturulabilmesi için sıçanlara 10 gün boyunca 0,5 mg/kg dozunda LPS uygulanmıştır. Tedavi gruplarında ise ARP ve AGO uygulamaları LPS uygulamasından yarım saat önce yapılmıştır. Tedavilerin son 10 gününde davranış testleri yapılmıştır. Hayvanlardan alınan serum, hipokampus ve prefrontal korteks dokularında interlökin-1β (IL-1β), tümör nekroz faktör-α (TNF-α), interlökin-10 (IL-10) ve BDNF düzeyleri ELİSA analizleri ile incelenmiştir. GSK3β ve Tau ekspresyonlarının incelenmesi için Western blot yöntemi kullanılmıştır. Ayrıca hipokampüs ve prefrontal korteks dokularına ait histolojik incelemeler yapılmıştır.
Bulgular: ARP ve AGO tedavilerinin nöroinflamasyona karşı koruyucu etkilerinin olduğu ELİSA analizleri sonucunda anlaşılmıştır. Yapılan histolojik incelemeler ile de bu bulgumuz desteklenmiştir. AGO ve ARP’nın hem prefrontal korteks hem de hipokampüs’de BDNF seviyelerini arttırdığı bulunmuştur. AGO tedavisi GSK3β seviyelerini düşürürken ARP tedavisi ile anlamlı bir sonuç elde edilememiştir.
Sonuç: ARP ve AGO nöroinflamasyona karşı koruyucu etkilere sahip olduğu ve hayvanlarda öğrenme bellek aktivitesinde artış sağladığı bulunmuştur.
Anahtar Kelimeler: Lipopolisakkarit, nöroinflamasyon, depresyon, antidepresanlar, BDNF