Cami'üt-Tevarih'teki dini sahnelerin minyatür okumaları ve desen analizi (Edinburg Üniversite Kütüphanesi No.20)
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, Geleneksel Türk Sanatları Anasanat Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ZÜLAL BÜYÜKSOFUOĞLU
Danışman: Şehnaz Biçer
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Cengiz Han; İlhanlı ve diğer Moğol devletlerine hâkim oldukları topraklarda sosyal hayata, kültüre, sanata açılım sağlayan, inanç özgürlüğünü miras olarak bırakmıştır. Kurucusu Hülagu Han olan İlhanlılar, Bozkır coğrafyasından çıkıp Yakın Doğu coğrafyasına doğru yaptıkları fetihler sonucu, uzak doğuyu yakın doğuya taşıyarak, siyasi, kültür ve sanat alanlarında birçok yeniliklere imza atmışlardır. İlhanlıların tarih sahnesine çıkması ile İran, Irak ve Anadolu'yu içine alan toprakları XII. yy. başı ve XIII. yy sonu olan dönemde yönetmiş ve cihana hükmetme anlayışındaki devlet yönetim politikaları ile halka verdikleri zarara rağmen İslam medeniyeti ve kültürünü etkilemişlerdir. İlhanlı hükümdarlarının inanç açısından çeşitlilik göstermeleri kültürü ve sanatın şekillenmesini etkileyen sebeplerdendir. Hülagu Han tahta çıkmasının ardından, Irak'a düzenlediği askeri seferle, bölgeye hakim Abbasi Dönemi sona ermiştir. Bu bağlamada Abbasi resim üslubu, yerini Orta Asya ve Uzak Doğu resim geleneğine bırakmıştır. Tarih yazıcılığı ile öne çıkan İlhanlı döneminde, önemli eserlerin verildiği görülür. Bunların başında, Gazan Han zamanında yazılmaya başlayan Cami'üt-Tevarih (Dünya Tarihi) adlı eser gelmektedir. Müellifi, dönemin vezirlerinden, aynı zamanda bilim adamı ve tarihçi olma özelliği ile dahiyane bir bilgin olan Reşidüddin Fazlullah Hemadani'dir. Dönemin tarih kitapları arasında ûslubu ile fark yaratmıştır. Konuları tarafsız bir şekilde ele alma özelliği ile farklı dinlerin inançlarından, alanında bilir kişilerden bir komite kurularak olaylar tarafsız bir şekilde incelenmiştir. Moğol Tarihi, eski milletlerin tarihi ve peygamberlerin tarihini içeren eserde konu ile alakalı minyatürler yer almaktadır. Bu minyatürler erken dönem üslubu olarak farklı figür ifadeleri, renk, çizgi kullanımı ile öne çıkmaktadır. Tezimizde, Edinburgh Üniversitesi Kitaplığı No:20' de kayıtlı Cami'üt-Tevarih nüshasında bulunan 70 adet minyatür içinden, dini içerikli minyatürlü nüshalar incelenecektir. Bu incelemeler, sayfa içinde yer alan sahnelerin metin resim ilişkisi, figürlerin kimler oldukları göz önünde bulundurularak araştırılacak ve desen analizi, minyatür okumaları yapılacaktır.