Sosyal medyanın ekonomi politiği
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Gazetecilik Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: YASİN RAMAZAN BOZYEL
Danışman: Tolga Kara
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:ÖΖΕΤ Bu araştırmada, sosyal medya sektörünün dijital ekonomi politiği Meta Şirketi örneği üzerinden eleştirel bir bakış açısıyla incelenmiştir. Araştırmanın temel amacı, Meta'nın iş modeli çerçevesinde dijital emek, veri metalaşması, gözetim süreçleri ve yapay zekâ temelli algoritmaların platform ekolojisindeki rolünü bütüncül bir şekilde analiz etmektir. Çalışmada, iletişim bilimlerinde politik ekonomi yaklaşımı, gözetim kapitalizmi ve kamusal alan kuramı teorik çerçeve olarak benimsenmiştir. Nitel vaka analizi yöntemiyle yürütülen araştırmada, Meta'nın 2020 sonrası finansal raporları, küresel regülasyon dokümanları, akademik literatür ve sektörel istatistikler sistematik olarak değerlendirilmiştir. Veri toplama sürecinde hem birincil (şirket raporları, resmî açıklamalar) hem de ikincil kaynaklardan (akademik makaleler, endüstri analizleri) yararlanılmıştır. Araştırmada, Meta'nın reklam tabanlı gelir modelinin küresel dijital reklam pazarında duopolistik bir yapı yarattığı, kullanıcı katılımının ise platformun ekonomik değer üretiminde merkezi bir rol oynadığı saptanmıştır. Dijital emek kavramının Meta ekosisteminde ücretlendirilmeyen ve metalaştırılan kullanıcı faaliyetleriyle somutlaştığı, yapay zekâ algoritmalarının ise hem içerik akışı hem de reklam hedefleme süreçlerinde belirleyici bir güç olduğu belirlenmiştir. Mahremiyet ve gözetim boyutunda, son yıllarda karşılaşılan büyük ölçekli veri skandalları ve regülasyonlar nedeniyle Meta'nın ciddi yaptırımlar ve kamuoyu baskısıyla karşı karşıya kaldığı tespit edilmiştir. Platformun kamusal alan üzerindeki etkilerinin ise demokratik katılımı kolaylaştırıcı fırsatlar sunduğu kadar, dezenformasyon ve kutuplaşma gibi riskleri de beraberinde getirdiği değerlendirilmiştir. Bu araştırmanın en önemli katkısı, Meta örneği üzerinden sosyal medya platformlarının ekonomi politiğinin çok katmanlı ve dinamik bir alan olarak ele alınmasını sağlamasıdır. Çalışmada, yapay zekâ uygulamaları ve veri yönetiminin ekonomik, toplumsal ve etik sonuçları, regülasyon ve kamusal sorumluluk tartışmalarıyla birlikte bütüncül biçimde incelenmiştir. Sonuçlar, iletişim ve medya çalışmaları literatürüne eleştirel bir perspektif sunarken, sektör profesyonelleri ve politika yapıcılar için de yol gösterici değerlendirmeler içermektedir.