ULUSLARARASI İNSANCIL HUKUKUN OTONOM ÖZELLİKLİ SİLAH SİSTEMLERİNE UYGULANMASINA İLİŞKİN TEMEL SORUNLAR

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kamu Hukuku Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2022

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: RAMAZAN GÜREŞCİ

Danışman: Meltem Sarıbeyoğlu Skalar

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Güncel teknolojilerin muharebe vasıtalarına uygulanmasıyla ortaya çıkan yeni silah sistemlerinin hukuken sınırlandırılması meselesi, uluslararası insancıl hukukun tarihsel olarak sürekli mücadele etmek zorunda olduğu bir problemi oluşturmaktadır. Bu sorunun günümüzdeki yansımalarından biri ise yapay zekânın silah sistemlerine uygulanmasıdır. Yapay zekâ teknolojisinin silah sistemlerine uygulanmasıyla insana duyulan ihtiyacın azaldığı yeni bir döneme girilmiştir. İnsan müdahalesinin gittikçe azalması ve ilgili silahların vuruş gücünün artması karşısında uluslararası insancıl hukuk düzenlemelerinin vereceği cevap, muharebe alanlarında yeni kullanılmaya başlayan diğer tüm silahlara benzer şekilde tartışma konusu olmuştur. Otonom teknolojiyi münhasıran düzenleyen bir andlaşmanın yokluğunda hukuki incelemenin nasıl yapılacağına ilişkin soru işaretleri ortaya çıkmıştır. Özellikle insancıl hukuk kurallarının oluşumunda, silahı kullanan bir operatörün varlığının esas alınmasından dolayı hukukun uygulanmasına ilişkin önemli belirsizlikler yaşanmaktadır. Bu çalışmada, otonom teknolojinin silah sistemlerine uygulanmasına ilişkin bir andlaşmanın yokluğunda, bu sistemlerin uluslararası hukuk normları ve standartları çerçevesinde insancıl hukuka uygunluğu incelenmiştir. Mevcut ve potansiyel hukuki sorunların çözümüne ilişkin genel insancıl hukuk normlarının kapsayıcı ve esnek olup olmadığı sorusunun cevabı aranmıştır. Silah sistemlerinde otonom teknolojinin kullanılmasından dolayı tümüyle yasaklanmasını gerektirecek hukuki bir gerekçenin söz konusu olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Otonom teknolojinin silah sistemlerinde kullanıldığı bileşen veya operasyonel şartlara göre hukuka aykırılıklar oluşturanlara yönelik ilave önlemlerin öncelikle alınması ve buna rağmen söz konusu aykırılıkların giderilemediği durumlar için vaziyetin gerektirdiği ölçüde ve belirli koşullar altında sınırlandırılması veya yasaklanması söz konusu olabilecektir.