İstanbul TİEM'de bulunan Sultan I. Mahmud dönemine ait ferman ve beratların hat sanatı açısından değerlendirilmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İslam Tarihi ve Sanatları Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MELİKE ÖZEN
Danışman: Fatih Özkafa
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmada, çoğunluğu XVIII. yy'ın ilk yarısında, 24 yıl tahtta kalmış olan Sultan I. Mahmud Dönemindeki ferman ve beratlar hat sanatı açısından incelemeye tabi tutulmuştur. Tez, dört bölümden oluşmaktadır. Hat sanatı başlıklı birinci bölümde, hat sanatının tarihçesi anlatılmıştır. Bu kısımda hat sanatı hakkında genel bilgilere yer verilerek şeş kalem de denilen aklâm-ı sitte adlı yazı türleri açıklanmıştır. Ferman ve beratlar başlıklı ikinci bölümde, öncelikle ferman ve beratların bölümleri açıklanmış ve bu belgelerin yazımında kullanılan divânî ve celî divânî yazı türleri ele alınmıştır. Tuğraların ele alındığı yine bu bölümde tuğranın tarihçesine değinilerek padişahların tuğralarına yer verilmiştir. Aynı zamanda Sultan I. Mahmud'a ait tuğranın genel özellikleri üzerinde durularak diğer tuğralarla farklarına değinilmiştir. Tezin üçüncü bölümünde araştırmanın iki önemli öğesi olan diğer sanat dalları ve hat sanatı açısından büyük öneme sahip Türk ve İslam Eserleri Müzesi'nin tarihçesi ve I. Mahmud Dönemi ile bu dönemin sanatsal faaliyetleri ele alınmıştır. Araştırmanın en son bölümü ise çalışmanın asıl konusu olan İstanbul Türk ve İslam Eserleri Müzesi'nde bulunan Sultan I. Mahmud Dönemi ferman ve beratları hakkındadır. Bu zamana kadar ferman ve beratların hat sanatı açısından harf, kompozisyon, mürekkep gibi unsurlarını da ayrıntılı bir şekilde ele alan değerlendirmesine rastlanılmamıştır. Bu konuda yapılmış çalışmaların çoğu katalog tarzında fermanların fotoğrafları veya tezhip sanatı incelemelerinden ibarettir. Dördüncü bölümünde bu problematik üzerinden 13 adet ferman hat sanatı açısından incelenmiştir. Öncelikle günümüz harfleriyle okunup kayda geçirilen fermanlar, sonrasında kağıt, mürekkep, yazı stili, harf, kompozisyon, tuğra gibi birçok açıdan değerlendirilmiştir. Bu veriler, sonuç kısmında analiz edilerek kayda geçirilmiştir.