Dijitalleşmenin Egemenlik Üzerindeki Aşındırıcı Etkisi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kamu Hukuku Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: MUHAMMET SEFA MUTLU

Danışman: Rükiye Akkaya

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu tez, dijitalleşmenin modern devlet egemenliği üzerindeki etkisini ne teknolojik determinizme ne de devletin kaçınılmaz çözülüşü anlatısına indirgemeden ele almıştır. Dijitalleşme, egemenliği ortadan kaldıran dışsal bir güç değil; onun klasik varsayımlarını, işleyiş biçimini ve meşruiyet temelini eşzamanlı olarak aşındırarak geleneksel formunu sürdürülemez hâle getiren tarihsel bir dönüşüm olarak değerlendirilmiştir. Bu anlamda dijitalleşme, egemenliğin sonunu değil; normatif olarak düzenlenmediği takdirde hem devlet hem de yurttaş açısından ciddi riskler barındıran bir aşınmayı ifade etmektedir. Çalışma, dijitalleşmenin salt teknik bir ilerleme olmadığını; bilginin üretimini, dolaşımını ve denetimini yeniden örgütleyen yapısal bir iktidar dönüşümü yarattığını ortaya koymuştur. Algoritmalar, yapay zekâ ve siber alan, tarafsız araçlar değil; yeni bir siyasal ve normatif düzenin kurucu unsurlarıdır. İnternetin dağıtık mimarisi ile dijital şirketlerin algoritmik karar süreçlerinin merkezîleştirici etkisi arasındaki gerilim, egemenliğin hukuk ve zor kullanımının ötesinde veri, kod ve altyapı denetimi üzerinden icra edilmesine yol açmaktadır. Tez, dijital egemenlik kavramının ancak klasik kamu hukuku geleneği içinde ve egemenliğin öznesi olarak devlet korunarak tutarlı biçimde ele alınabileceğini göstermiştir. Dijital kapitalizmin yükselişi; hukuki egemenlik ile fiilî dijital iktidar arasında derin bir ayrışma yaratmakta; yurttaşları demokratik denetimden yoksun, görünmez tahakküm biçimlerine açık hâle getirmektedir. Sonuç olarak dijital çağda egemenlik ne mutlak devlet yetkisi ne de sınırsız ağ özgürlüğüdür. Egemenliğin geleceği, dijital iktidarın hukuk, demokrasi ve insan onuru ile yeniden bağlanabilmesine bağlıdır.