Türk kadınları için gebelik bakım beklentisi ölçeği: Metodolojik bir çalışma
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2016
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BURÇİN KAVAKLI GERİŞ
Danışman: MEMNUNE ÇİĞDEM APAYDIN KAYA
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş ve Amaç: Gebelik süreci çocuk, aile ve buna paralel olarak toplum sağlığını da doğrudan etkileyen bir durumdur. Gebelik ve doğum sürecindeki komplikasyonların önlenmesi, gebe ve bebek ölümlerinin azaltılması için gebelik bakımı çok önemlidir. Gebelik sürecinde her gebenin bu süreci algılayışı, bakış açısı, endişe derecesi farklı olmakta ve ihtiyaç duyduğu bakım ve izlem de farklılık gösterebilmektedir. Aile hekimliğinin çekirdek yeterliliklerinden biri olan" Kişi Merkezli Bakım" ilkesi gebelere verilen bakımda da geçerli olmalıdır. Literatüre bakıldığında yapılan çalışmaların genellikle, gebelik süresinde yaşanan komplikasyonlar, hastalıklar, fetusun gelişimi gibi konularda yoğunlaştığı görülmektedir. Araştırmamızın amacı, gebelerin bakış açısından kişi merkezli bir bakım beklentisi ölçeği oluşturmaktır. Yöntem: Bu çalışma metodolojik bir çalışmadır. Çalışma iki aşamadan oluşmaktadır. Ölçek maddelerinin oluşturulduğu ilk aşamada Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Kliniği Gebe Polikliniği, Pendik'teki Aile Sağlığı Merkezleri ve bir Özel Hastaneye başvuran 15-49 yaş arasındaki gönüllü gebeler ile bakım beklentilerinin araştırıldığı odak grup görüşmeleri yapılmıştır. Ardından odak grup görüşmeleri sırasında elde edilen ses kayıtları dinlenmiş, içerikleri analiz edilmiş ve yazıya dökülmüştür. Tematik analiz yapılmış ve sık tekrarlanan ve ortaklaşılan temalardan yola çıkarak 50 maddelik "hiç önemli değil" ve " çok önemli" arasında değişen 5'li Likert skaladan oluşan ölçek oluşturulmuştur. Daha sonra gebe ve uzman görüşü alınarak 30 maddeye indirilmiştir. İkinci aşamada ölçeğin Marmara Üniversitesi Gebe Polikliniği ve Aile Sağlığı Merkezlerine başvuran 300 gebeye uygulanması planlanmıştır. Faktör analizi ile faktör yükü 0,40'ın altında olan maddeler çıkarılarak madde azaltılmasına gidilmiştir. Ardından ölçeğin son hali faktör analizi ile değerlendirilmiş, güvenirlik için de 2 hafta ara ile 30 gebeye uygulanmıştır. Ölçekten alınan fazla puan beklentinin de arttığı anlamına gelmektedir. Analiz: Veriler bilgisayar ortamında SPSS 18 programında değerlendirilmiştir. Sosyodemografik özellikler sıklık, yüzdelik ve ortalama testleri ile ölçeğin geçerlilik ve güvenirlik çalışmaları için Cronbach Alpha, Pearson Korelasyon, faktör analizi testleri (KMO, Bartlett Testi, ve Varimax Döndürme Yöntemi) ile Wilcoxon analizi kullanılmıştır. Bulgular: Odak grup görüşmeleri doygunluğun sağlanması sonucu 8 odak grupta ve toplam 30 gebe ile tamamlanmıştır. Çıkan temalarla 50 soruluk ilk ölçek oluşturulmuş, gebe ve uzman görüşü alınarak 30 soruya indirilmiştir. Ölçek 321 kişiye uygulanmış, cronbach alfa 0,942 bulunmuştur. Keiser-Meyer Olkin ve Barlett testi ile faktör analizine uygun olduğu saptanmıştır. Madde azaltımı için yapılan faktör analizi ile 0,40'ın altındaki faktör yüküne sahip maddeler çıkarılarak 20 soruluk ölçeğin son hali oluşturulmuştur. Güvenirlik için 20 soruluk ölçek 30 kişilik gruba iki hafta ara ile uygulanmış ve ölçek toplam puanları arasında istatistiksel olarak bir fark olmadığı saptanmıştır (p>0,05). Spearman korelasyon katsayısı 0,783, cronbach alfa 0,877 bulunmuştur. Güvenilir bulunan ölçeğe faktör analizi uygulandığında 4 alt boyut ortaya çıkmıştır: "eğitim-bilgilendirme", ilgi-iletişim", "gizlilik", katılım-güven". Ölçekten alınabilecek toplam puan 100'dür. Eğitim durumu lise ve üstü olanlarda ilköğretim ve altı olanlara göre "eğitim-bilgilendirme", "gizlilik" ve "katılım –güven" alt boyutlarında beklentinin istatistiksel olarak yüksek olduğu bulunmuştur (p=0,01 p=0,02 p=0,004). Gebeliğin 3. Trimester'ında olanların 1. Ve 2. Trismesterdakilere göre ilgi- iletişim alt boyutunda beklentinin istatistiksel olarak yüksek olduğu bulunmuştur (p=0,006) Yardımcı üreme teknikleri ile gebe kalanlarda doğal yoldan gebe kalanlara göre ilgi-iletişim, gizlilik, katılım-güven alt boyutlarında beklentinin istatistiksel olarak yüksek olduğu bulunmuştur (p=0,021 p=0,031 p=0,019). Gebelik döneminde veya öncesinde kronik hastalığı olanların olmayanlara göre ilgi- iletişim ve gizlilik alt boyutlarında beklentinin istatistiksel olarak yüksek olduğu bulunmuştur. (p=0,033 p=0,008 p=0,078) Sonuçlar: Çalışmada gebelerin beklentileri genel olarak yüksektir,çok az değişkene bağlı olarak farklılık göstermektedir. Her gebeye Aile Hekimliği ilkelerine uygun bakım verilmesi gerekmektedir. Türkçe Gebe Bakım Beklentisi Ölçeği soru sayısının az olduğu, pratikte kullanılması kolay, kısa sürede uygulanabilecek bir ölçektir. Tüm sağlık merkezlerindeki gebelere uygulanarak, gebelerin bakım beklentileri anlaşılmasına, onlara daha iyi bir gebe bakımı verilmesine olanak sağlayabilir. Anahtar kelimeler: bakım, beklenti, gebe, ölçek