Viyana Avusturya Kütüphanesi Nr. H.O.180D'de kayıtlı Münşeât-ı Divân-ı Hümâyûn (Nâme-i Hümâyûn Sûretleri), Muharrem 1099-Cemaziyelahir 1108 / Kasım 1687-Ocak 1697, inceleme-metin

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Türk Tarihi Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2014

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: NİHAL METİN

Danışman: ERHAN AFYONCU

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Münşeât-ı Divân-ı Hümâyûn, 2 Muharrem 1099 (8 Kasım 1687) - Evâsıt-ı Cemâziye'l-âhir 1108 (4-14 Ocak 1697) yılları arasında Osmanlı'nın gerçekleştirmiş olduğu toplam 63 yazışmayı ihtiva eden bir mecmuadır. Bunlar arasında nâme-i hümâyûn, mektup, hatt-ı hümâyûn, nişân-ı hümâyûn, temessük ve mevadd-nâme suretleri bulunmaktadır ve eser 100 varaktan oluşmaktadır. Eserin kim tarafından ve hangi tarihte hazırlandığına dair bir bilgi bulunmamaktadır. Ancak derkenarlardan anlaşılacağı üzere kâtiplere usul öğretmek üzere hazırlanmış bir mecmua olduğu anlaşılmaktadır. Eserin dili oldukça ağdalı ve sanatlıdır. Ayrıca Arapça ve Farsça mektuplar da yeralmaktadır. İçerik olarak baktığımızda ise Kırım hanına, Mekke şerifine, Erdel hâkimine, İran şahına, Özbek hanlarına, Kalmuk melikine, Dağıstan ve Kumuk hâkimine, Fransa ve İngiltere kralına, Girit ve Sakız'a gönderilen mektuplar ve Bitlis hanına ve Belgrad muhafızı vezire gönderilen hatt-ı hümâyûnlar bulunmaktadır. Mektupların büyük bir kısmı cülûsun i'lamı için gönderilmiştir. Bunun dışında Kırım'a sefere davet maksatlı, Azak'ın savunulması ve Nogaylıların iskânı konusunda mektuplar gönderilmiştir. Mekke şerifine gönderilen mektuplar ise şerif tayin ve azilleri ile Hicaz'da huzurun sağlanması hakkındadır. Erdel'e gönderilen mektuplarda devlete sadakatleri ve Osmanlı'ya tabiiyetleri konusu ele alınmakta, Avusturya'nın Erdel topraklarından çıkarılması istenmektedir. Girit ve Sakız gayrimüslimleri için verilen nişân-ı hümâyûnlarda ada halkının istekleri karşılanmaya çalışılmış, Osmanlı idâresinin nasıl tesis edileceği açıklanmıştır. Bu mektuplar ile II. Süleyman, II. Ahmed ve II. Mustafa dönemlerinde Osmanlı'nın izlemiş olduğu iç ve dış siyaset, 1683 Viyana bozgunundan sonra yaşanan buhran ve toprak kayıplarını telâfi etme çabaları görülmektedir.