Hastalara verilen evde kan basıncı ölçümü eğitiminin kan basıncı takipleri üzerine etkisi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2017
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BURCU BAŞARAN
Danışman: MEMNUNE ÇİĞDEM APAYDIN KAYA
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:ÖZET Hastalara Verilen Evde Kan Basıncı Ölçümü Eğitiminin Kan Basıncı Takipleri Üzerine Etkisi Giriş ve Amaç: Hipertansiyon (HT) ülkemizde ve Dünya'da önemli bir mortalite ve morbidite sebebidir. Kan basıncı (KB) kontrol altına alınarak kardiyovasküler hastalıkların mortalite ve morbiditesi de azaltılabilir. Hipertansiyon tanı ve tedavisi için sıklıkla evde kan basıncı takibi istenmektedir. Evde yapılan kan basıncı ölçümünün ve takibinin doğru yapılması önemlidir. Bu araştırmanın amacı Marmara Üniversitesi Pendik Eğitim Aile Sağlığı Merkezi (E-ASM)'ne başvuran hipertansiyon hastalarına verilen evde kan basıncı ölçümü eğitiminin kan basıncı takipleri üzerine etkisini araştırmaktır. Yöntem: Araştırma eğitim müdahale çalışmasıdır. Marmara Üniversitesi Pendik E-ASM'de 1 Eylül- 31 Aralık 2016 tarihleri arasında yürütülmüştür. Araştırmanın evreni Marmara Üniversitesi Pendik E-ASM'ye 1 Eylül- 31 Aralık 2016 tarihlerinde başvuran18 yaş üstü tüm hipertansiyon hastalarından oluşmaktadır. Katılımcıların sosyodemografik verileri, hastalıkları, kullandıkları ilaçlar ile kan basıncı ölçüm aleti ile ilgili soruları içeren anket formu araştırıcı tarafından yüz yüze görüşme şeklinde katılımcılara uygulanmıştır. Ardından herbir hastanın tam bir sitemik muayenesi yapılmıştır. Türk Hipertansiyon Uzlaşı Raporu'na uygun olarak yapılan, ofis kan basıncı ölçümü 180/110mmHg'den düşük olan ve evde kan basıncı ölçen hastalar takiplere davet edilmiş ve kullandıkları ilaçlarda herhangi bir değişiklik yapılmadan, herzaman yaptıkları gibi 7 günlük kan basıncı ölçümü yapmaları ve kullandıkları kan basıncı ölçüm aletini getirmeleri istenmiştir. Kan basıncı 180/110 mmHg'den yüksek olan hastalar için kılavuzlara uygun şekilde tedavi ve takip planlanmıştır. Evde kan basıncı ölçümlerinin getirildiği 2. kontrolde, hastanın kendi cihazı ile araştırıcının, bir kontrol listesi eşliğindeki gözlemi ile KB ölçümü yapması istenmiş, ardından araştırıcı tarafından kalibre edilmiş civalı bir sfingomanometre ile tekrar KB ölçülmüştür. Sonrasında hastalara, kullanılan aletle ilgili bilgi verilip, Türk Hipertansiyon ve Böbrek Hastalıkları Derneği resmi sitesinde yer alan, tavsiye edilen kan basıncı ölçüm aletleri http://www.turkhipertansiyon.org/pdf/OnayliAletler_052015.pdf ve yine aynı derneğin sayfasında konu ile ilgili yer alan http://www.dableducational.org , British Hypertension Society'nin sayfasında yer alan http://bhsoc.org/files/8414/5710/6814/Home_Use.pdf internet adreslerindeki listelere göre önerilmeyen bir aletse değiştirilmesi önerilmiş ve evde doğru kan basıncı ölçümü ile ilgili hasta merkezli birebir eğitim verilmiştir. Takiplerde KB <160/100 mmHg olan hastalara herhangi bir tedavi müdahalesi yapmadan, ancak herhangi bir ilaç kullanıyorsa da kullanmaya devam ederek tekrar 5-7 günlük kan basıncı takibi yapmaları istenmiştir. Üçüncü vizitte ikinci kez 5-7 günlük tansiyon takibi ve kullanılan cihazın getirilmesi istenerek kontrol listesi ile tekrar değerlendirilmiştir ve araştırıcı tarafından KB ölçümü ile kontrol edilmiştir. Eğitim öncesi ve sonrası evde kan basıncı değerlerinin ortalaması ile ofiste yapılan hasta ve araştırıcı ölçümleri analiz edilmiştir. Verilerin değerlendirilmesinde SPSS (Statistical Package for Social Sciences) istatistiksel paket programı kullanılmıştır. Bulgular: Araştırma 40 kadın (%74,1), 14 erkek (%25,9) olmak üzere toplam 54 kişi ile tamamlanmıştır. Katılımcıların yaş ortalaması 57±11,3 yıldır. Katılımcıların kullandığı KB ölçüm aletlerinin hiçbirinin kalibrasyonu bulunmamaktadır ve 16 tanesi (%29,6) önerilenler listesinde değildir. KB ölçümü eğitimi sonrası hastaların kendi KB ölçüm aletleriyle ofis ortamında yaptıkları ölçümlerde ve 5-7 günlük ölçüm takibi ortalamalarında eğitim öncesi KB ortalamalarına göre anlamlı düşüşler olmuştur (p<0,01). Hastaların kendi aletleriyle ofiste yaptığı ölçümlere bakıldıında eğitim öncesi ortalamaları 138±15,6/80±11,5 iken eğitim sonrasında 129±11/73±8,9 olduğu, hastaların evde yaptıkları ölçüm ortalamalarına bakıldığında eğitim öncesi 130±12,6/76±9,5 iken eğitim sonrası ortalamaların 124±12/72±8,4 olduğu görülmüştür.(Her iki bulgu için de p<0,01). Hastaların kan basıncı ölçümlerinin değerlendirildiği gözlem kontrol listesi puanı eğitim sonrasında 5,3±1,39'dan 9,9±0,23' e yükselmiştir (p<0,01). Sonuçlar: Hipertansiyon hastalarına verilen kan basıncı ölçümü eğitimi hastaların ölçüm sonuçlarında değişiklikler yaratmıştır. Eğitim sonrası ölçümlerin anlamlı oranda daha düşük olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca hastaların eğitim sonrası gözlem listesine göre puanları artmış olup, eğitimden sonra hastaların kan basıncı ölçümünde dikkat edilmesi gereken noktaları daha iyi bildikleri bulunmuştur. Poliklinik ortamında verilen kısa bir kan basıncı ölçüm eğitimi ile gereksiz ilaç kullanımları engellenebilir. Anahtar kelimeler: Kan basıncı ölçümü eğitimi, eğitim müdahalesi, kan basıncı ölçüm tekniği, evde kan basıncı takibi, kan basıncı ölçüm aletleri