Dijital ekosistem içerisinde metaverse ve yapay zekânın yeri ve gazetecilik/habercilik pratiklerine etkisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Gazetecilik Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BÜLENT İSTANBULLU
Danışman: ZEYNEP YELDA KADIOĞLU
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Teknolojik gelişmeler bireylerin hayatlarını derinden etkilemiş ve birçok sektörün iş ve işleyişinde bir paradigma değişimi yaşanmıştır. Bu dönüşüm medya endüstrisinde de kendisini göstermiş, bizleri metaverse ve yapay zekâ gazeteciliği kavramları ile tanıştırmıştır. Başta sanal gerçeklik olmak üzere metaverse teknolojileri, enformasyonun üretim, tüketim ve dağıtım pratiklerine yeni bir boyut kazandırmıştır. Bu bağlamda bireylerin gerçeklik algısı şekillenmiş, sanal olanla gerçek arasındaki çizgi bulanıklaşmıştır. Böylece sürükleyici ya da metaverse gazeteciliği olarak tanımlanan, simülasyon evreninde haber tüketimi deneyimi ilgi görmeye başlamıştır. Yapay zekâ teknolojilerinin gazetecilik pratiklerinde kullanımı ise haber ve içerik üretim süreçlerini otomatikleştirmiştir. Bu durum medya kuruluşu, gazeteci ve tüketicinin geleneksel rollerinde dramatik bir dönüşüme neden olarak çeşitli avantaj ve dezavantajları beraberinde getirmiştir. Bu çalışmanın amacı; metaverse ve yapay zekâ teknolojilerinin gazetecilik pratiklerine olan etkilerini incelemektir. Bu bağlamda tarihsel ve kuramsal bir anlatının ardından bu teknolojilerin ve bileşenlerinin dijital dünyadaki konumları detaylı olarak açıklanmıştır. Uygulama kısmında yapay zekâ modelleri ve uzmanlarla yapılan mükalatlarla metaverse ve yapay zekâ teknolojilerinin piyasa dinamiklerine, iş gücüne ve ekosisteme etkileri incelenmiştir. Ayrıca ülkemizde ve küresel medya kuruluşlarında bu teknolojilerin hangi düzeyde, nasıl kullanıldığına dair örneklere yer verilmiştir. Araştırma kapsamında elde edilen bulgulara göre, metaverse teknolojilerine olan ilginin gerileme evresinde olduğu fakat yapay zekânın gazetecilikte kullanımının ise artış gösterdiği görülmüştür. Küresel medyada sistemli hale gelen yapay zekâ kullanımı Türkiye özelinde kişisel tercihler düzeyinde kalmış ve henüz kurumsallaşamamıştır. Robot gazeteciliğin haber odalarında kullanımı ile bilgiye ulaşma ve hız konusunda kazanımlar yaşanmış fakat makinanın emeğin ve işgücünün yerini alacağına dair tartışmalar ortaya çıkmıştır. Bu çerçevede medya şirketlerinin kar maksimizasyonlarını artırma yönelimleri gazetecileri endişelendirmekte ve insan-makine arasındaki roller tartışılmaktadır. Ayrıca yapay zekânın haber odalarında kullanımıyla habere güvenilirlik, telif hakkı, doğruluk ve etik gibi tartışmalar ortaya çıkmıştır. Anahtar Kelimeler: Yapay zekâ, Metaverse, Dijitalleşme, Medya, Dijital medya.