HALİDE EDİP ADIVAR, REŞAT NURİ GÜNTEKİN VE YAKUP KADRİ KARAOSMANOĞLU'NUN ROMAN VE HİKÂYELERİNDE ŞEHİR
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: KAAN YALNIZ
Danışman: Mehmet Güneş
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Şehirler ait oldukları medeniyetlerin ürünü olarak telakki edilir. Medeniyetlerin her özelliği şehrin gerek maddi gerek manevi ruhuna sirayet eder. Medeniyetler şehirleri oluştururken şehirler medeniyetlerin yıllar içerisindeki aktarıcısı-taşıyıcısı olarak kabul görür. Toplumların tarihsel süreç boyunca ürettiği kültürel birikimler, şehrin ait olduğu medeniyetin bir parçası olup şehirlerin kimliğini şekillendiren en önemli etmendir. Medeniyetlerin kendi şehirlerini oluşturduğu düşüncesinin sac ayaklarını, şehir-kültür-medeniyet kavramları oluşturur ve bu kavramlar birbirinden ayrılmaz bir bütünü imler. Türk edebiyatının önde gelen yazarlarından Halide Edip Adıvar, Reşat Nuri Güntekin ve Yakup Kadri Karaosmanoğlu'nun roman ve hikâyelerinde şehir; tarihî-coğrafi özelliklerinin eserlere yansıması açısından önemli olmakla beraber sosyal ve kültürel örüntüleri ile de eserlerin odağını teşkil eden ana konuların en başında gelir. Osmanlı'nın son yıllarından erken dönem Cumhuriyet dönemine değin başta İstanbul olmak üzere Anadolu şehirlerinden Batı/Avrupa, Rumeli ve Doğu coğrafyasına ait şehirler her yönüyle yazarların roman ve hikâyelerine konu olmuştur. Yazarların roman ve hikâyelerinde şehirler, şehir insanının kültürel birikimlerinin gelenek ve hayat tarzıyla bütünleşerek oluşturulan şehir hayatının çeşitli yansımaları şeklinde hayat bulur. Tarihî yapılar, ikamet kültürü, mimari, ulaşım kültürü, tabiat ve doğal güzellik, eğlence, sanat ve alışveriş kültürü, kurumsal yapılar, dini/manevi hayat, savaşlar, işgal ve istilalar, siyaset, basın hayatı ve insan; Halide Edip Adıvar, Reşat Nuri Güntekin ve Yakup Kadri Karaosmanoğlu'nun roman ve hikâyelerinde şehrin kimliğini ifade eden ve kültürünü yansıtan unsurların başında gelir. Tezin amacı, Türk edebiyatının önde gelen yazarlarından Halide Edip Adıvar, Reşat Nuri Güntekin ve Yakup Kadri Karaosmanoğlu'nun roman ve hikâyelerine yansıyan şehir ve şehri var ederek şehrin kimliğini biçimlendiren toplumsal kültürün tezahür ettiği "şehir" konusunu tematik bir yaklaşımla incelemek ve bu minvalde kültür ve medeniyet ekseninde şehirlerin tarihsel süreç içerisinde geçirdiği toplumsal değişim ve mekânsal dönüşüm olgusunu da dikkate alarak medeniyet ve kültürün tezahür alanı olan şehirlerin toplumsal ve kültürel hafızasını tespite çalışmaktır. Anahtar Kelimeler: Halide Edip Adıvar, Reşat Nuri Güntekin, Yakup Kadri Karaosmanoğlu, roman, hikâye, şehir, kültür, medeniyet.