Maneviyat temelli bağımlılık danışmanlığı: Alkol ve madde bağımlılığının rehabilitasyon sürecinde bir model önerisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Felsefe ve Din Bilimleri Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: NİHÂL İŞBİLEN
Danışman: Ali Ulvi Mehmedoğlu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bağımlılık toplumun temel dinamiklerini ve huzurunu tehdit eden önemli problemlerden biridir. Bireyin biyolojik, psikolojik, sosyolojik ve manevi boyutlarının her biri ile ilintili bir sağlık sorunu olan bağımlılık, dünyada ve ülkemizde her geçen gün yaygınlaşmaktadır. Ancak gerek dünyada gerekse ülkemizde bağımlılık hastalığına tıbbi ve psiko-sosyal tedaviler ile müdahale edilmektedir. Bağımlıların her birinin öyküsü birbirinden farklı olduğu için tedavi şekilleri de farklılık göstermektedir. Bu bağlamda yavaş yavaş gelişip kronik bir hastalık halini alan bağımlılık hastalığına multidisipliner bir ekip ile uzun soluklu bir müdahale gerekmektedir. Sağlık bakımında bütüncül yaklaşımın benimsenmesi ile bireyin fiziki, duygusal ve sosyal doğasına olduğu kadar maneviyatına da önem verilir hale gelinmiştir. Günümüzde pek çok sosyal bilimci, holistik bir yaklaşım çerçevesinde bağımlılıkların tedavisinde maneviyatın sağaltıcı yönünden yararlanmak gerektiği üzerinde durmaktadır. Önemi her geçen gün daha da artan bu hassasiyetten hareketle, bu çalışma alkol ve madde bağımlılığının tedavisinde, özellikle de rehabilitasyon sürecinde uygulanabilecek dini ve manevi unsurları içeren disiplinler arası yaklaşımla hazırlanmış bir model önerisinin ilk olarak uygulanmasını kapsamaktadır. Maneviyat Temelli Bağımlılık Danışmanlığı modeli yedi adımdan oluşmaktadır. Adımların işleyişi bağımlı bireyin rehabilitasyon sürecine katkı sağlayacak bir silsileden oluşmakta ve bu adımlar birbiri ile bağlantılı olup her adım bir sonraki adıma bireyi hazırlamaktadır. Model, yeniden inşa edilen hayata tövbe ile başlangıç yapılarak diğerkâmlığa ulaşan manevi bir süreci içermektedir. Ülkemizde alkol ve madde bağımlılığı ile ilgili çalışmalar ve literatür zengin bir muhtevaya sahiptir. Ancak bağımlılık ve maneviyat ilişkisini konu edinen çalışmaların henüz başlangıç aşamasında olduğu ve bundan dolayı bağımlılığın tedavisinde sistemli bir öneri ortaya çıkmadığı görülmektedir. Bu ihtiyaca cevap vermek üzere planlanan ve hem teorik hem de pratik aşamalardan oluşan çalışmamız, konuyla ilgili literatüre dayalı bir katkı sunmayı ve uygulanabilir bir model geliştirerek alkol ve madde bağımlıları üzerindeki etkililiğini tespit etmeyi amaçlamaktadır. Çalışma grubu, araştırmaya gönüllü olarak katılmayı kabul eden 10 alkol ve madde bağımlısından oluşmaktadır. Araştırma, bağımlılık ve maneviyat ile ilgili literatür taraması, bağımlılık ve maneviyat ile ilgili ölçek uygulaması ve 0+7 adımlı yapılandırılmış görüşmelerden oluşturulduğu için metot olarak Karma Yöntem tercih edilmiştir. Alkol ve madde bağımlılığının rehabilitasyon sürecinde Maneviyat Temelli Bağımlılık Danışmanlık modeli, yapılandırılmış 0+7 adımdan oluşmaktadır. Bu adımlar araştırmaya katılan her gönüllü bağımlı ile araştırmacı tarafından birebir gerçekleştirilmiştir. Ayrıca modelin verimliliğini tespit etmek amacıyla katılımcıların özellikle demografik özelliklerini belirlemek için kişisel bilgi formu kullanılmıştır. Daha sonra katılımcılara hem modelin amacına uygun olarak hem de adımlardan elde edilen verileri nicel çalışma yapılabilir hale getirmek ve ilişkilendirmek üzere bir taraftan bağımlılık ile ilgili diğer taraftan da maneviyat ile ilgili ölçekler uygulanmıştır. Geliştirip uyguladığımız MTBD-7A modeli, 2 yıl süren çalışma sürecinde elde edilen nicel ve nitel veriler ve ilgili literatür rehberliğinde tartışılıp değerlendirilmiştir.