Pedagojik Açıdan Ortaokul Yapıları: Mevcut Durum Analizi ve Mimari İyileştirme Önerileri
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eğitim Bilimleri Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HASAN ÖZDEMİR
Danışman: Yusuf Alpaydın
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Eğitim sistemlerinin başarılı olması için gerekli olan en önemli paydaşlarından birisi eğitim verilen okulun mimarisidir. Özellikle, son yıllarda büyükşehirlerde okul alanlarının küçülmesinden dolayı bu durum eğitim kalitesini etkilemektedir. Bu çalışmanın planlanmasının temel amacı ülkemizde bu konuda yeterli araştırma yapılmaması ve eğitim mimarisinin pedagojik olarak ülkemiz eğitimini olumsuz yönde etkilediğinin düşünülmesidir. Aslında, eğitim mimarisi konusunda geleneksel olarak Osmanlı döneminde veya Cumhuriyetin ilk zamanlarında daha hassas olunduğu görülmektedir. Fakat bu durumun genelleştirilememesi, sürdürülebilir kılınamaması, ekonomik sebepler gibi birçok etkenin devreye girmesiyle kalıcı ve etkili olamamıştır. Uzun yıllardır yapılan okul binalarının estetik, kültürel ve pedagojik açıdan yeterince başarılı olmadığı bilinmektedir. Bulunulan coğrafyaya, öğrenci profiline, toplumsal çevreye, öğrenci ihtiyaçlarına bakılmadan sadece öğrenci sayısına ve birtakım inşaat yapma kriterine bakılarak yapılan okulların eğitim kalitesini olumlu yönde etkilemeyeceği açıktır. Bu çalışmanın amacı ülkemizin en büyük metropolü olan İstanbul'da bulunan ortaokulların mevcut mimari yapısını (I) incelemek, ortaya koymak; (II) öğrenci ve öğretmen gözünden algıyı ölçmek, (III) ülkemizde ve dünyada 21. Yüzyılın eğitim anlayışı doğrultusunda yapılan farklı eğitim mimarisi örnekleri üzerinden çıkarımda bulunmak ve İstanbul ili ortaokullarının mimari yapısı için birtakım (IV) kriterler belirleyip, (V) gelişim önerileri sunmaktır. Çalışmanın başında (a) öğrencilerin algısını ölçmek için Akkaya ve Yılmaz'ın (2019) geliştirdiği Okulun Fiziki Çevresi Algısı Ölçeği İstanbul ilindeki ortaokul öğrencilerinden oluşan 511 kişilik bir örneklem grubuna uygulanmıştır. Buna paralel olarak yine İstanbul ilinde görev yapan 17 ortaokul öğretmeni ile (b) görüşme (yarı yapılandırılmış görüşme soruları) yapılmıştır. Buradan elde edilen veriler de mevcut okulların eğitim mimarisinin olumlu ya da olumsuz yanlarını desteklemek için kullanılmış olup (c) son aşamada elde edilen veriler ışığında eğitim ve mimari alanında uzmanların görüşlerine başvurmak için bir Millî Eğitim Bakanlığı yetkilisi ve iki mimar ile görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın temel noktalarından olan çoklu durum çalışması ile Anadolu ve Avrupa Yakasından olmak üzere İstanbul'un farklı ilçelerinden amaçlı örnekleme yöntemi ile belirlenen 8 farklı okul gözlem yapılarak incelenmiş ve mevcut mimari özelliklerine göre değerlendirilmiştir. Bunun yanında, eğitim mimarisi ve pedagoji arasında ilişki hakkında kapsamlı literatür taraması yapılarak durum çalışmasından elde edilen bulgular dünya genelinde kabul görmüş, iyi eğitim mimarisi örnekleriyle karşılaştırılarak eksikliklerin nasıl kapatılması gerektiğine dair birtakım kriterler belirlenerek geliştirme önerileri sunulmuştur. Araştırmanın bulguları, İstanbul'daki ortaokulların mimari özelliklerinin genel olarak eğitim-öğretimi desteklemekle birlikte, erişilebilirlik, sosyal mekânlar, sürdürülebilirlik ve teknolojik altyapı gibi kritik alanlarda iyileştirilmesi gerektiğini göstermektedir. Fiziksel altyapının çeşitlendirilmesi, engelli bireyler için daha kapsamlı düzenlemeler yapılması, enerji tasarrufunu ve çevresel sürdürülebilirliği destekleyen sistemlerin entegrasyonu gibi uygulamalar, okulların işlevselliğini artıracaktır. Ayrıca, öğrencilerin sosyal etkileşimlerini ve motivasyonlarını destekleyen sosyal alanların ve açık hava mekânlarının yaygınlaştırılması, eğitim ortamlarının kalitesini önemli ölçüde geliştirecektir. Öneriler arasında, eğitim yapılarının tasarımında pedagojik ve sosyal gerekliliklerin önceliklendirilmesi, yerel ve geri dönüştürülebilir malzemelerin kullanımı ile sürdürülebilirlik odaklı mimari yaklaşımların benimsenmesi yer almaktadır. Bunun yanı sıra, teknoloji entegrasyonunun artırılması, özellikle dijital altyapı ve akıllı sistemlerin yaygınlaştırılması, çağdaş eğitim gerekliliklerine uygun bir ortam yaratmada temel bir rol oynayacaktır. Bu doğrultuda, daha kapsayıcı ve çevreyle uyumlu eğitim binalarının tasarlanması, öğrenci başarısını ve genel eğitim kalitesini artırmaya yönelik önemli bir adım olacaktır. Bu çalışmada elde edilen sonuçların ülkemizde son yıllarda önem verilen eğitim mimarisi hakkında mimarlar, bürokrat ve karar alıcılara yol göstereceği umulmaktadır. Böylece, daha iyi eğitim verilebilecek ve pedagojik olarak daha uygun eğitim yapılarının oluşmasına yardımcı olunacaktır.