Ruhsal bozukluğu olan bireylerde motivasyonel görüşmenin sigara içme davranışı üzerine etkisi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MÜSLİME GÜMÜŞ ERSOY
Danışman: Saliha Serap Çifçili
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş: Ruhsal bozukluğu olan bireyler de yüksek oranda sigara kullanımı nedeniyle artmış mortalite ve morbidite riski ile karşı karşıyadır. Bu bireylere sunulabilecek çeşitli psikolojik ve farmakolojik tedavi seçenekleri bulunmaktadır. Ancak sigarayı bırakma motivasyonlarının oluşturulması ve bırakmaya hazır hale gelmeleri için motivasyonel görüşmeler en önemli basamaktır. Sağlık çalışanları tarafından bu kişilere sigara bırakma tedavileri düşük oranda önerilmektedir ve ülkemizde bu kişilerle yapılmış olan sigara bırakma üzerinde motivasyonel müdahale konusunda bir araştırmaya rastlanmamıştır. Amaç: Bu araştırmanın amacı bu bireylerde motivasyonel görüşmenin sigara bırakma üzerindeki etkisini ve bireylerin transteoretik modele göre sigarayı bırakmaya hazır olma durumlarındaki değişimi incelemektir. Yöntem: Araştırma randomize olmayan tek kollu bir müdahale araştırmasıdır. 15 Nisan – 15 Haziran 2019 tarihleri arasında Marmara Üniversitesi Pendik Eğitim ve Araştırma Hastanesi (MÜPEAH) Psikiyatri Servis ve Poliklinikleri'ne başvuran, günde 1 ve daha fazla sigara içen, transteoretik modele göre düşünmeme, düşünme ve hazırlık aşamasında olan hastalar ile yürütülmüştür. Katılımcılara sosyodemografik özellikleri, sigara kullanım hikâyeleri ve sigara bırakmaya hazır olma durumlarını sorgulayan bir anket yüz yüze uygulanmıştır. Fagerström Nikotin Bağımlılık Testi (FNBT), Algılanan Stres Ölçeği (ASÖ), bireyin sigarayı bırakma önemini, sigarayı bırakma konusunda motivasyonunu ve öz yeterliliğini ölçen vizüel skalalar kullanılmıştır. Servis ve polikliniklere sigara bırakmaya yönelik afişler yerleştirilmiş, ilk görüşmede hastalara eğitim materyali olarak broşür verilmiştir. Yüz yüze yaklaşık 20 dakika süren motivasyonel görüşme, 1 hafta ve 1 ay sonra telefon görüşmesi, 2 ay sonunda da son değerlendirme yapılmıştır. İlaç tedavisi başlanmamış, hazır olma aşamasındaki hastalar MÜPEAH Aile Hekimliği Sigara Bırakma Polikliniği'ne yönlendirilmiştir. Bulgular: Araştırmaya katılan 67 hasta arasından takiplerde kayıp olması ve hariç tutulma nedenleri ile 47 hastanın verileri analiz edilmiştir. Müdahale sonrası değerlendirilen hastaların %12,8'i sigarayı bırakmış, %42,5'i pozitif yönde davranış değişimi göstermiştir. Katılımcıların %34'ü 2 ay boyunca en az 24 saat süren bırakma girişiminde bulunmuş, %21,3'ü sigara bırakma programına başvurmuştur. Sigara bırakmanın önemi, sigarayı bırakma konusunda bireyin isteği ve öz yeterliliği anlamlı olarak artmıştır (p=0,031, p=0,004, p<0,001). Katılımcıların günlük sigara sayıları, FNBT ve ASÖ puanlarında azalma anlamlı bulunmuştur (p<0,001). Bağımlılık düzeyinin düşüklüğü ve sağlık durum algısının yüksek olması sigara bırakma durumu ile ilişkili bulunmuştur. Sonuç: Ruhsal bozukluğu olan kişilerde sigarayı bırakmaya yardımcı olmak için motivasyonel görüşmelerin davranış değişiminde etkili olabileceği gösterilmiştir. Bu nedenle sigara bırakma tedavilerine eklenmesi önerilir. Kontrollü araştırmalar ile müdahale sonrası etkinliğin değerlendirilmesine ihtiyaç vardır. Anahtar kelimeler: Motivasyonel görüşme, ruhsal bozukluklar, sigara bırakma, transteoretik model, değişim evreleri, davranış değişimi, öz yeterlilik, sigara bırakma isteği, aile hekimliği