Stratejik Planlama Sürecinde Bilişsel Haritalama ve DEMATEL Yöntemlerinin Kullanılması: Özel Öğretim Kurumunda Uygulama
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eğitim Bilimleri Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÇAĞLA AKSOY
Danışman: Ali Özdemir
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmada bir özel öğretim kurumunun stratejik planlama sürecinde stratejik amaçlarının belirlenmesinde bilişsel haritalama ve The Decision Making Trial and Evaluation Laboratory (DEMATEL) yöntemlerinin birlikte nasıl kullanılabileceğini ortaya koymak amaçlanmıştır. Araştırma, karma yöntem yaklaşımlarından keşfedici sıralı desenin kullanıldığı bir örnek uygulama araştırmasıdır. Araştırmanın nitel boyutunda olgubilim deseni, nicel boyutunda ise nedensel karşılaştırma deseni kullanılmıştır. Bu araştırmanın çalışma grubu, 2018-2019 eğitim-öğretim yılında bir özel öğretim kurumunda çalışan ve stratejik planlama konusunda yetkin olan 4 zümre başkanı, 2 rehber öğretmen, 2 müdür yardımcısı ve 1 okul müdürü olmak üzere 9 katılımcıdan oluşmaktadır. Veri toplama aracı olarak araştırmanın nitel boyutunda, görüşmeler araştırmacı tarafından hazırlanan yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılarak yüz yüze görüşme yöntemi ile gerçekleştirilmiş ve cep telefonunun ses kaydedici özelliği kullanılarak kayıt altına alınmıştır. Araştırmanın nicel boyutunda ise bilişsel haritalardaki kriterler arasındaki etki güçlerinin ve DEMATEL yönteminde kullanılan kriterler arasındaki etki-ilişki durumunun belirlenmesinde ikili karşılaştırma matrisleri kullanılmıştır. Araştırmada nitel verilerin analizi, "içerik analizi tekniği" ile yapılmıştır. İçerik analizi sonuçları yardımıyla katılımcıların bilişsel yapıları belirlenmiş olup bu bilişsel yapılar, araştırmanın nicel boyutunda kullanılan bilişsel haritalarda kriterler olarak kullanılmıştır. Elde edilen 4 bilişsel haritada merkeziyet derecesi en yüksek olan kriter, stratejik amacı belirlemiştir. Sırasıyla; fiziki ve teknolojik koşulları iyileştirmek, eğitim-öğretim faaliyetlerini daha nitelikli hale getirmek, ticari kaygının eğitim öğretim kalitesinin önüne geçmesine izin vermemek ve okulumuzun rehberlik hizmetini geliştirmek stratejik amaçları elde edilmiştir. Bu 4 stratejik amaç ve bilişsel haritaların eşik değerini aşan diğer kriterleri, vi DEMATEL yönteminde kriterler olarak kullanılmıştır. DEMATEL yöntemi yardımıyla, kriterler arasındaki etki-ilişki durumu ve kriterlerin önem sırası belirlenmiştir. Nitel verilerin, sayısal verilere dayandırılmasıyla oluşacak bir stratejik planlama sürecinin daha tarafsız ve verimli şekilde gerçekleşeceği düşünülmektedir. Bu araştırma, özel öğretim kurumlarının rekabet piyasasındaki güçlü, zayıf yönlerini, fırsatlarını ve tehditlerini fark etmesini sağlayarak etkili ve verimli bir stratejik planlama sürecine yardımcı olabilir. Bunun yanında, gelecek çalışmalarda DEMATEL yönteminden farklı bir "çok kriterli karar verme yöntemi" ile bilişsel haritalama yönteminin birlikte uygulanabilirliği araştırılabilir. Anahtar Kelimeler: Stratejik Planlama, Nedensel Karşılaştırma, DEMATEL, Çok Kriterli Karar Verme, Bilişsel Haritalama Yöntemi, Özel Öğretim Kurumu, Karma Yöntem, Keşfedici Sıralı Desen.