Türk-Sovyet ilişkileri kapsamında Kafkasya'daki siyasi, kültürel ve ekonomik olayların Türk basınına yansıması (1920-1928)
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AYŞE NUR KALKAN
Danışman: Okan Yeşilot
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Birinci Dünya Savaşı sonrasında değişen dünya düzeninde Türkiye ve Sovyet Rusya'da da siyasal rejim değişikliği yaşanmıştır. Bolşevik İhtilali sonrası Sovyetler Birliği'nin kurulması ve Türkiye'de Milli Mücadele döneminin yaşanması ile birlikte iki ülke arasında askeri ve mali yardım, güvenlik ve işbirliği, ulusal çıkarlar ve ülkelerin varlıklarını devam ettirebilme mücadeleleri gibi ortak nedenler vasıtasıyla yeni bir dönem başlamıştır. 1920'li yılların başında Türkiye ve Sovyet Rusya hem iç siyasetlerinde hem de dış siyasetlerinde problemler yaşamışlardır. Özellikle dış siyasette var olan emperyalizm tehdidi iki ülkenin yakınlaşmasını sağlamıştır. Bu süreçte Ankara'da yeni hükümetin kurulması, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin açılması Türk-Sovyet ilişkilerinin başlamasına ve gelişmesine katkı sağlamıştır. 1920 yılı itibariyle Sovyet Rusya'nın Kafkasya'da yönetimi ele geçirmesi ile başlayan süreç içerisinde Türkler ve Ermeniler arasında yaşanan doğu sınırı problemi, Azerbaycan ve Ermenistan arasında gerçekleşen bölgesel çatışmalar beraberinde Kafkasya bölgesi üzerinden Türk-Sovyet ilişkilerini de etkilemiştir. Türk-Sovyet ilişkilerinin 1921 yılında dostluk temelinde resmiyet kazandığı Moskova Antlaşması ve Türkiye'nin Azerbaycan SSC, Ermenistan SSC ve Gürcistan SSC ile imzaladığı Kars Antlaşması'yla siyasi yöndeki ilişkilere yeni bir boyut getirilmiştir. Dönem dönem anlaşmazlıklara düşülmesi sebebiyle ilişkiler kopma noktasına gelmiş ancak mevcudiyetlerini sürdürmek arzularıyla birlikte uluslararası arenada tanınma istekleri kurulan dostluğun korunmasını sağlamıştır. 1925 yılında imzalanan Türk-Sovyet Dostluk ve Tarafsızlık Antlaşması ile bu süreç devam etmiştir. 1920-1928 yılları arasında yaşanan olaylar sadece siyasi boyutla sınırlı kalmamış, kültürel ve ekonomik alanda da gerçekleşmiştir. 1926 yılında Bakü 1. Türkoloji Kongresi ile kurulan ilişkiler özellikle alfabe meselesi üzerinden kültürel boyuta taşınmış ve ekonomik anlamda yaşanan ihtiyaç ise 1927 Ticaret ve Seyrisefain Antlaşması ile giderilmeye çalışılmıştır. Bu antlaşmaların en önemli tezahürü Türk basınına yansımaları kapsamında olmuştur. Bu yansımalar belirtilen tarih aralığında kesintisiz olarak yayın hayatına devam eden İkdam, Hâkimiyet-i Milliye ve Vakit gazeteleri üzerinden incelenmiştir. Gerçekleştirilen görüşmeler, imzalanan antlaşmalar dönemin basınında sıkça yer almıştır. Olayların bazıları büyük yankı uyandırarak memnuniyet sağlamış, bazıları ise eksik veya yanlış görülerek eleştirel bir üslupla ele alınmıştır. Bu çalışmanın odak noktası, 1920-1928 tarihleri aralığında gerçekleşen Türk-Sovyet ilişkileri kapsamında Kafkasya'daki siyasi, kültürel ve ekonomik olayların dönemin ana akım gazeteleri olan İkdam, Hâkimiyet-i Milliye ve Vakit gazeteleri vasıtasıyla Türk basınına yansımasını detaylı olarak incelemek ve değerlendirmektir.