Yabancılara Türkçe öğretiminde kaynak eserler (Kitâbu'l-İdrâk li-Lisâni'l-Atrâk örneği)
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Türkçe Eğitimi Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÜNAL ALDEMİR
Danışman: Mustafa Sinan Kaçalin
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmada ele alınacak olan Kitâbu' l-İdrâk li-Lisâni' l-Atrâk, yabancılara Türkçe öğretimi maksadıyla yazılan ilk eserlerden biridir. Gerek müellifi gerek ihtiva ettiği malzeme gerekse usulü bakımından benzerleri içinde müstesna bir yere sahip olan eser, alanında bir merhaledir. Eserde öğretilmeğe çalışılan Türkçe ise Memlûkların Mısır'a hâkim olduğu dönemdeki [1250-1517] "yaşayan" Türkçedir. Ebu Hayyân tarafından, Mısır'ın Kahire şehrinde 20 Ramazan 712 (18 Aralık 1312) Perşembe günü tamamlanan Kitâbu'l-İdrâk li Lisâni'l-Atrâk'in aslı bugün elde olmadığından çalışmada, eserin eldeki üç yazma nüshası kullanılmıştır. Çalışmamızda söz konusu eserin iki bölümü (sözlük ve dil bilgisi) ve üç nüshası da incelenmiştir. Elde edilen sonuçlara göre çalışma, aşağıda belirtilen bölümler hâlinde düzenlenmiştir: Birinci bölüm, "giriş" bölümüdür. Bu bölümde, tezin kavramsal çerçevesi çizilmiş, problem durumu ve yöntem ortaya konulmuştur. İkinci bölüm, çalışmaya konu olan eserin önce genel özellikleri; daha sonra "yabancılara Türkçe öğretimi" alanında ortaya koyduğu hususiyetler bakımından ele alındığı bölümdür. Üçüncü bölüm, incelenen eserin sunulduğu bölümdür. Bu bölüm beş kısma ayrılmıştır. İlk kısımda, yazma eserin sözlük bölümünün muhtevası, kaynaklar ışığında ve bu üç nüsha eşliğinde, çeviri yazı kullanılarak Latin harfleriyle kaydedilmiştir. Burada, mümkün olduğunca, Türkçe kelimelerin doğru okunuşlarının verilmesine; Arapça karşılıklarının da doğru manalandırılmasına gayret edilmiştir. İkinci kısmında, yazma eserin dil bilgisi bölümünün çevirisi yer almaktadır. Burada, kısmi düzenlemeler ve tashihler yapılmakla yetinilerek Kilisli Rıfat BİLGE'nin Ahmet CAFEROĞLU'nun eseri için yaptığı tercümeyi muhafaza etme yolu tercih edilmiştir. Üçüncü kısımda yazma eserin sözlük ve dil bilgisi bölümü, Arap harfli olarak yazılmış ve üç nüsha da göz önünde bulundurularak gerek biçim gerek içerik olarak eserin aslı yansıtılmaya gayret edilmiştir. Dördüncü kısımda incelenen eserin dizinine yer verilmiştir. Dördüncü ve son bölüm sonuç ve önerilerin yer aldığı bölümdür. Anahtar Kelimeler: Memlûk Kıpçakçası, sözlük bilimi, Kitâbu'l-İdrâk li- Lisâni'l Atrâk, Yabancılara Türkçe Öğretimi