İlköğretim 8. sınıf matematik ders kitaplarındaki kareköklü ifadeler konusunun subje düşüncesi çerçevesinde incelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Matematik Ve Fen Bilimleri Eğitimi Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MELİKE ÇELİKLİ
Danışman: Hatice Akkoç
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Öğretmenlere ders planlama, uygulama, ölçme ve değerlendirme aşamalarında en büyük yardımcılardan biri ders kitaplarıdır (Thompson vd., 2012). Bu nedenle kitapların içeriğinin öğretim için yeterli düzeyde olması çok önemlidir (Alpizar-Chacón ve Sosnovsky, 2021). Ders kitabı inceleme üzerine yapılan çalışmalar bu doğrultuda ihtiyaç duyulan çalışmalardır. Matematik ders kitapları ise matematiksel kavramların öğreniminde hem öğretmenlerin hem de öğrencilerin ihtiyaç duyduğu en önemli kaynaklardan biridir (Kilicoglu, 2020). Matematik ders kitabı inceleyen çalışmalar ele alındığında matematiği öğrenmede işlemsel süreçleri ve kavramsal anlamayı ele alan subje (procept) düşüncesini kavramsal çerçevesi olarak belirleyen çalışmalara rastlanmamıştır. Subje düşüncesi; bazı kavramların doğasında bulunan ikili yapıyı temsil etmektedir. Bu ikili yapı süreç ve obje (kavram) oluşumlarının karışımından meydana gelen subje düşüncesiyle açıklanmaktadır (Gray ve Tall, 1992). Bu çalışma kapsamında incelenecek olan karekök kavramı, karekök sembolünün temsil ettiği, bir sayının hangi pozitif tam sayının karesi olduğunu bulma işlemi yönüyle süreci ve bu işlemin sonucu olarak elde edilen sayı yönüyle de bir obje olarak değerlendirilmektedir. Karekök sembolünün kavramın yapısına kattığı soyutluk ve ikilik (duality) bu kavramın subje düşüncesiyle incelenmesinin diğer teorilere göre daha uygun olduğunu göstermektedir. Bu çalışmanın amacı sekizinci sınıf matematik ders kitaplarında kareköklü ifadeler konusunda bulunan tanımların, çözümlü örneklerin, problemlerin ve etkinliklerin subje düşüncesi içerisinde yer alan süreç ve obje oluşumlarına göre hangi düzeyde olduğunu incelemektir. Ders kitaplarını incelemek için doküman incelemesi yöntemi, verilerin analizi için ise içerik analizi kullanılmıştır. Millî Eğitim Bakanlığı tarafından 2023-2024 eğitim öğretim yılı okutulması için ücretsiz dağıtılmış olan iki adet sekizinci sınıf matematik ders kitabı çalışmanın örneklemini oluşturmuştur. Literatürde ders kitabı inceleme çalışmalarında subje düşüncesi kavramsal çerçevesini kullanan bir çalışmaya rastlanmadığı için uzman görüşü yardımıyla bu çalışmaya özgü bir kodlama formu oluşturulmuştur. Ders kitaplarında yer alan tanımlar, çözümlü örnekler, problemler ve etkinlikler bu form aracılığı ile analiz edilerek elde edilen veriler çalışmanın bulguları olarak sunulmuştur. Çalışmanın bulgularına göre ders kitaplarındaki çözümlü örneklerin %38,1'inin, problemlerin %29,41'inin ve etkinliklerin %61,54'ünün subje düzeyinde olduğu görülmüştür. Analiz edilen ders kitaplarındaki tanımlardan hiçbirinin ise subje düzeyinde olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Elde edilen sonuçlar, karekök kavramının subje düşüncesi çerçevesine göre analiziyle birlikte matematik ders kitaplarının kavram öğretiminde eksikleri olduğunu göstermiştir. Sonuç olarak; matematik ders kitapları hazırlanırken içerisinde bulunan matematiksel kavramların en iyi şekilde öğretilebilmesi için farklı kavramsal bakış açılarına ihtiyaç vardır. Karekök gibi sembolün kavramla iç içe geçtiği matematiksel kavramlar için subje düşüncesi çerçevesinin daha fazla ders kitabı inceleme çalışmasında kullanılması önerilmektedir.