Araştırma üniversitelerinin yapılandırılmasına ilişkin öğretim elemanlarının görüşleri: Eğitim fakülteleri örneği
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eğitim Bilimleri Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2017
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: RAMAZAN ŞAMİL TATIK
Danışman: AYŞEN BAKİOĞLU
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmanın amacı; araştırma üniversitelerinin yapılandırılmalarına ilişkin olarak öğretim elemanlarının görüşlerini ortaya koymaktır. Bu çalışmada karma yöntem desenlerinden sıralı araştırıcı desene başvurulmuştur. Çalışmanın karma yöntemle yürütülmesindeki amaç "genişletme" olarak belirlenmiş ve bu bağlamda önce nitel yöntem kullanılmış ardından da araştırmanın kapsamının büyütülmesi amacıyla nicel yönteme başvurulmuştur. Çalışmanın örneklem türü sıralı karma yöntem örneklem olarak belirlenmiştir. Çünkü önce nitel görüşmeler yapılmış ve daha sonra ise nicel boyut için anket uygulanmıştır. Görüşmeler için amaçlı örnekleme, anketler için ise olasılıklı örnekleme kullanılmıştır. Çalışmanın nitel boyutu nitel araştırma desenlerinden durum çalışması deseninin bir türü olan çoklu durum çalışması ile desenlenmiştir. Çalışma grubu, amaçlı örnekleme türlerinden kolay ulaşılabilir durum örneklemesi tekniği ve ölçüt örnekleme tekniği ile oluşturulmuştur. Çalışma grubundaki öğretim elemanlarının 7'si Doçent, 3'ü Yardımcı Doçent Doktor ve 3'ü Profesör Doktor ünvanlarına sahiptirler. Öğretim elemanlarının görüşleri, yüz yüze görüşmeler ile alınmıştır. Öğretim elemanlarının araştırma üniversitesine ilişkin görüşlerini ortaya koymak amacıyla dokuz demografik ve dokuz açık uçlu sorulardan oluşan yarı yapılandırılmış görüşme formu hazırlanmıştır. Araştırma üniversitesi ile ilgili alan yazına ve uzman görüşlerine dayalı olarak hazırlanan görüşme formuna son şekli verildikten sonra öğretim elemanlarıyla e-mail veya telefon aracılığıyla iletişim kurulmuş ve öğretim elemanlarından randevu talep edilmiştir. Ortak belirlenen zamanlarda ve ortamlarda yüz yüze görüşmeler yapılmıştır. Görüşmeler, katılımcılardan izin alınmak suretiyle ses kaydına alınmıştır. Ses kaydına alınan tüm görüşmeler kelime işlem programında yazıya dökülmüştür. Araştırmada görüşme ile elde edilen verilerin çözümlenmesi için içerik analizine başvurulmuştur. İçerik analizi için NVIVO 11 nitel analiz programı kullanılmıştır. Analizlere göre; araştırma üniversitelerinin araştırma ve lisansüstü eğitim odaklı oldukları, araştırma üniversitelerinde lisansüstü eğitim süreçlerinde projeye bağlı lisansüstü öğrencilerin alınması gerektiği, öğretim elemanı seçiminde adayın bilimsel üretiminin, yeterliklerinin ve yabancı dil becerisinin önemli olduğu, öğretim üyeliğine geçişte bilimsel yeterliklere ve ürünlere bakılması ve bu ürünlerde nicelikten çok niteliğe odaklanılması gerektiği görülmektedir. Ayrıca araştırma üniversitelerinde öğretim elemanlarının derslere de girmeleri gerektiği ancak araştırma ağırlıklı işyüküne sahip olmaları gerektiği, akademik yönetici seçiminin oylama yoluyla yapılması ve öğretim elemanının akademik yönetici olmaması gerektiği, proje üretim süreçlerinde bürokrasinin azaltılması ve öğretim elemanının sadece araştırmanın tasarlayıcısı olması gerektiği ortaya konmaktadır. Bilimsel etkinliklere katılım için maddî desteğin artması gerektiği ve araştırma üniversitelerinin performans kriterlerinin ürettikleri yayınlar ve projeler, yetiştirdikleri kaliteli araştırmacılar ve de sahip oldukları teknolojik ve fiziki altyapı olması gerektiği sonuçlarına ulaşılmıştır. Çalışmanın nicel boyutunda nicel araştırma modellerinden tarama modellerinin bir türü olan tekil tarama modeline başvurulmuştur. Bu araştırmanın evrenini İstanbul'da belirlenen üç devlet üniversitesinin eğitim fakültelerinde görev yapan 332 öğretim elemanı (prof.dr., doç.dr., yrd.doç.dr. ve öğr.gör.dr.) oluşturmaktadır. 156 öğretim elemanı çalışma evreni olarak belirlenmiştir. Öğretim elemanlarının 13'ü profesör doktor, 39'u doçent doktor, 63'ü yardımcı doçent doktor ve 41'i öğretim görevlisi doktor ünvanlarına sahiptirler. Veri toplama araçları olarak 7 demografik sorudan oluşan bilgi formu ve 98 maddeden oluşan "Araştırma Üniversitesi Algısı" anket formu kullanılmıştır. Anket dokuz boyut altında toplanmıştır: araştırma üniversitesi, araştırma, öğretim, araştırmada kalite, araştırmacı, öğretim-araştırma, akademik yönetici, lisansüstü süreç ve performans kriterleri. Araştırmacı, bizzat İstanbul'daki üç devlet üniversitesinin eğitim fakültelerine gitmiş ve tüm veriler bir ay içinde öğr.gör.dr., yrd.doç.dr., doç.dr. ve prof.dr. ünvanlarına sahip öğretim elemanlarından toplanmıştır. Toplam 156 anket işaretlenmiş olarak alınmıştır. Elde edilen verilerin güvenirlik katsayısı (Cronbach Alpha) 0.90 olarak hesaplanmıştır. Veriler SPSS programına girilmiş; yüzde, frekans, standart sapma, ortalama gibi temel betimsel istatistikler ortaya konmuştur. Ayrıca anketteki her maddeye verilen cevapların bağımsız değişkenlerle ilişkili olup olmadığını belirlemek için her madde ki-kare analizine tabi tutulmuştur. Frekans ve yüzde analizleri sonucunda, araştırmaya katılan öğretim elemanlarının yarısından fazlasının öğretim boyutu dışındaki diğer boyutlardaki maddelere olumlu yaklaştıkları görülmüş ancak sadece öğretim boyutundaki maddelere öğretim elemanlarının yarısı katılmış diğer yarısı katılmamıştır. Demografik değişkenlere göre yapılan ki-kare analizlerine göre ise öğretim elemanlarının sadece ünvan, cinsiyet, fakültedeki kıdem yılı ve doktora değişkenleri ile bazı maddelere verdikleri yanıtlar arasında ilişki olduğu görülmüştür. Ulaşılan sonuçlara göre öğretim elemanı seçiminde ve ünvanlar arası geçişlerde liyakat esas alınabilir, üniversiteler nitelikli uluslararası üniversitelerden mezun araştırmacıları bünyesine dâhil etmek için çeşitli imkânlar sağlayabilir, akademisyenler çeşitli projeler yürüterek üniversitelerine finansman sağlayabilir, araştırmada kalite dersleri müfredatlara eklenebilir, performansa göre ünvan ve maaş verilebilir, lisansüstü tezler toplumsal sorunlara çözüm üretmek için hazırlanabilir, akademik yönetici adayları yöneticilik ve liderlik eğitimi alabilir ve akademisyenin tercihine göre öğretim ve araştırma sorumluluğu düzenlenebilir. Anahtar Kelimeler: Öğretim elemanı, araştırma, araştırma üniversitesi.