Marmara Bölgesindeki bazı makro epifitik liken türlerinin fitokimyasal içeriklerinin ve biyolojik aktivitelerinin araştırılması
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Biyoloji Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HANDAN KURTULMUŞ SANCAK
Danışman: GÜLŞAH ÇOBANOĞLU, TURGUT TAŞKIN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Likenler, eski çağlardan beri çeşitli hastalıklar için geleneksel tıpta kullanılmaktadır ve zengin ikincil metabolit repertuarları, günümüzün ihtiyaç duyduğu doğal kaynaklar olarak farmasötik ve biyomedikal araştırmalarda giderek artan bir ilgi görmektedir. Bu çalışmada, Türkiye'deki yüksek rakımlı orman ekosistemlerinde bolca bulunan üç makro-epifitik tür olan Evernia prunastri (L.) Ach., Pseudevernia furfuracea (L.) Zopf. ve Usnea florida (L.) F.H. Wigg.'in etanol ve etanol:su (7:3) ekstraktlarının geniş bir yelpazedeki biyolojik aktiviteleri ilk kez karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Biyoaktif içeriğin liken türüne ve çözücüye bağlı olarak değişimine odaklı izlenen yöntemler, toplam fenolik içerik, antioksidan (DPPH, FRAP, CUPRAC), antibakteriyel, antibiyofilm, antifungal, antiüreaz, anti-Alzheimer ve antidiyabetik etkiler dahil olmak üzere çoklu analizleri içermektedir. Ekstraktların usnik asit (UA) içerik seviyeleri, diyot dizi dedektörü ile donatılmış HPLC-DAD analizi ile ölçülmüştür. Sonuçlar, biyolojik aktivitede çözücüye bağlı belirgin farklılıklar ortaya koymuştur. Antioksidan aktivite, 3 türün de etanol:su (7:3) ekstraktlarında sürekli olarak daha yüksek bulunmuştur. Türler genelinde enzim inhibisyon testleri de güçlü aktiviteler göstermiştir. Özellikle insan patojenlerine karşı test edilen tüm liken ekstraktları, Staphylococcus epidermidis'e karşı en belirgin antimikrobiyal etkiyi göstermiştir (E. prunastri MİK 0,02/0,04 mg/ml ve P. furfuracea MİK 0,02/0,05 mg/ml). En yüksek antibiyofilm aktivitesi ise P. furfuracea etanol ekstraktında tespit edilmiştir. Genel olarak, çalışmanın bulguları, bu liken türlerinin ve farklı ekstraktlarının önemli biyolojik aktivitelerini vurgulayarak, yeni farmasötik ve terapötik ürünlerin biyolojik kaynaklarının keşfine katkı potansiyelini ortaya koymaktadır.