Eğitim Müziği Kapsamında Müzik Öğretmeni Adayları İçin Okul Şarkısı Bestelemeye Yönelik Bir Ders Öğretim Programı Tasarımının Geliştirilmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Güzel Sanatlar Eğitimi Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: CENGİZHAN ŞİRİN
Danışman: Jale Deniz
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Müzik öğretmeni adaylarının müzik teorisi, armoni, müzik formları gibi teorik bilgiler ile çalgı çalma gibi uygulamalı bilgiler yanında, öğrendiği bilgileri bir ürüne dönüştüreceği ve yaratıcılığını kullanacağı besteleme çalışmaları yapması büyük önem taşımaktadır. Bu araştırmanın amacı, müzik öğretmeni adayları için ihtiyaçlardan hareketle okul şarkısı bestelemeye yönelik bir ders öğretim programı tasarımı oluşturularak, bu öğretim programı tasarımının uygulamadaki etkililiğini görmektir. Karma yöntem araştırmalarından çok aşamalı desenin kullanıldığı araştırmada, ilk aşama olan "Okul Şarkısı Besteleme Öğretim Programının Tasarlanması" aşamasında, eğitim müziğinin anlamlandırılması ve müzik öğretmeni adaylarının ihtiyaçlarını belirlemek için dokuz öğretim üyesi, beş eğitim müziği bestecisi, on müzik öğretmeni ve sekiz müzik öğretmeni adayı ile yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Elde edilen verilere dayanarak "Okul Şarkısı Besteleme Öğretim Programı Tasarımı" oluşturulmuştur. Araştırmada ikinci aşama olan "Okul Şarkısı Besteleme Öğretim Programının Uygulanması ve Süreç Değerlendirme" aşamasında, müzik öğretmeni adayları için okul şarkısı bestelemeye yönelik oluşturulan, kazanımları iki boyutlu yenilenmiş Bloom taksonomisine göre hazırlanmış beş üniteden oluşan ve uygulama sırasında 5E ders işleme modeli kullanılan ders öğretim programı tasarımının işleyişini belirlemek için on müzik öğretmeni adayı ile on haftalık uygulama gerçekleştirilmiştir. Eylem araştırması şeklinde tasarlanan uygulamada tarama, gözlem, doküman incelemesi gibi veri toplama teknikleri kullanılırken, veri toplama aracı olarak bilişsel ve duyuşsal kazanımların gerçekleşme durumunu gösteren çeteleme ölçeği, ünite sonu değerlendirme sınavı, öz değerlendirme formu, çalışma yaprakları, ödevler ve araştırmacı günlüğü kullanılmıştır. Okul şarkısı besteleme öğretim programının uygulanması ve süreç değerlendirme aşamasında ayrıca müzik öğretmeni adaylarının okul şarkısı besteleme öğretimi öncesi ve sonrası öz yeterlik algılarındaki farklılığın belirlenmesi için araştırmacı tarafından geliştirilen "Okul Şarkısı Besteleme Öz Yeterlik Ölçeği", başarı düzeylerindeki farklılığın belirlenmesi için okul şarkısı besteleme ile ilgili bilgilerin yer aldığı sınav uygulanmıştır. Araştırmacı tarafından bu araştırma kapsamında geliştirilen Okul Şarkısı Besteleme Öz Yeterlik Ölçeği'nin yapılan geçerlik ve güvenirlik çalışmaları sonucunda 44 madde ve 6 faktörlü bir yapı içerdiği görülmüştür. Araştırmada üçüncü ve son aşama olan "Okul Şarkısı Besteleme Öğretim Programının Sonuç Değerlendirmesi" aşamasında, uygulamaya katılan on müzik öğretmeni adayının okul şarkısı besteleme öğretim program tasarımının uygulamalarına yönelik görüşlerinin belirlenmesi için yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Araştırmanın üç farklı aşamasında toplanan nitel veriler betimsel analiz yöntemiyle çözümlenmiştir. Okul Şarkısı Besteleme Öz Yeterlik Ölçeği'nden elde edilen nicel veriler ile müzik öğretmeni adaylarının öz yeterlik algıları ve başarı düzeylerindeki farklılıkları içeren nicel veriler JASP programı kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırmanın sonuçlarına göre katılımcılar, eğitim müziği bestelemeye yönelik ihtiyaçları çalgı müziği ve okul şarkısı bestelemeye yönelik ihtiyaçlar olarak belirlerken, müzik öğretmeni adaylarının özellikle okul şarkısı bestelemesi gerektiğine vurgu yapmışlardır. Bu görüşler doğrultusunda hazırlanan okul şarkısı besteleme öğretim programı tasarımındaki beş üniteye genel olarak bakıldığında, programın hedef, içerik, öğrenme-öğretme süreci ve ölçme-değerlendirme öğelerinin işleyişinin olumlu yönde olduğu görülmüştür. Müzik öğretmeni adaylarının okul şarkısı bestelemeye yönelik başarılarının ders süreci öncesi ve sonrasına göre farklılaşma durumu ile ilgili elde edilen sonuçlara göre; müzik öğretmeni adaylarının tamamının ders sonrasındaki puanlarının daha yüksek olduğu ve başarı düzeylerinde artış olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca müzik öğretmeni adaylarının genel ortalamalarına bakıldığında ders sonrası sınav puanları lehine anlamlı bir fark olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Müzik öğretmeni adaylarının okul şarkısı bestelemeye yönelik öz yeterlik algılarının ders süreci öncesi ve sonrasına göre farklılaşma durumu ile ilgili elde edilen sonuçlara göre ise; müzik öğretmeni adaylarının okul şarkısı besteleme öz yeterlik algılarında ders sonrası puanları lehine anlamlı bir fark oluştuğu sonucuna ulaşılmıştır. Programın uygulanmasından sonra müzik öğretmeni adayları ile yapılan görüşmelerde, çoğunlukla okul şarkısı besteleme öğretim programı tasarımının hedef, içerik, öğretim yöntem ve teknikleri, araç-gereç kullanımı ve ölçme değerlendirme açısından yeterli olduğu belirtilmiştir. Ayrıca müzik öğretmeni adayları, okul şarkısı bestelemede kendilerini geliştirdiklerini, teorik olarak da daha iyi seviyede olduklarını, konulardan keyif aldıklarını, makamsal ezgi oluşturma, akora yabancı sesler ve söz yazma ile ilgili kazanımlarda ise zorlandıklarını ve programda süre, derse katılma, işitsel çalışmalara çok fazla yer vermeme gibi açılardan bazı eksiklikler yaşadıklarını ifade etmişlerdir. Anahtar Kelimeler: Eğitim müziği, okul şarkısı, besteleme, öğretim tasarımı, müzik eğitimi.