Özbekistan'ın inşasında İslam Kerimov: Hayatı ve fikirleri (1938-2016)

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Türk Tarihi Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: AYBÜKE TABAK

Danışman: Okan Yeşilot

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

XX. yüzyılın ilk çeyreğinde Rusya'da Bolşevik İhtilali'nin gerçekleşmesi sonucu Çarlık rejiminin yıkılması, Çarlık idaresi altında olan Orta Asya'nın 1924 yılında Sovyet Rusya ile yeniden şekillenmesi anlamına geldi. İlk olarak milliyetler politikası ile Orta Asya'ya yaklaşan Sovyet Rusya, yapay kimlikler meydana getirerek bu coğrafyayı beş cumhuriyet şeklinde parçalı bir yapıya böldü. Böylelikle hem Pantürkizm hem de Panislamizm gibi tehlikeli görülen hareketlerden devletin uzak tutulması, parçalı yapıların ise tahayyül edilen Sovyet insanı içerisinde daha rahat eriyebileceği öngörüldü. Sovyet Rusya, üzerinde titizlikle durarak yürüttüğü politikalarına rağmen Sovyet insanını oluşturamadı fakat meydana getirilen ulus kimlikler, çizilen problemli devlet sınırları beş cumhuriyet tarafından sahiplenildi. Orta Asya Türk cumhuriyetlerinden birisi olan Özbekistan, SSCB'nin dağılmasıyla 31 Ağustos 1991'de İslam Kerimov'un liderliğinde bağımsızlığını kazandı. Kerimov, bağımsızlığın ardından 29 Aralık günü ilk defa gerçekleşen seçimler sonucunda Özbekistan'ın ilk devlet başkanı olarak 2 Eylül 2016 tarihindeki vefatına kadar devletin siyasi, sosyal, ekonomik ve kültürel anlamda inşasının liderliğini yaptı. Dış politikada ise Afganistan ve Tacikistan'dan ülkesine gelebilecek dinî radikalizm tehdidine karşı Rusya ve ABD başta olmak üzere küresel ve bölgesel güçlerle dengeli bir siyaset izledi. Bu çalışmanın amacı, Özbekistan'ın inşasında ilk Devlet Başkanı İslam Kerimov'un hayatını, fikirlerini ve faaliyetlerini kendi eserleri ve Âli Meclis konuşmalarındaki yazılarına başvurarak ortaya koymaktır.