Yüksek Teknoloji Endüstrilerinde Ekonomik ve Teknolojik Verimliliğin Heterojenliğinin Değerlendirilmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İktisat (İngilizce) Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: KSENIIA MATVIENKO
Danışman: Oğuzhan Göksel
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu tez, yüksek teknoloji sektörlerinde ekonomik ve teknolojik verimlilikteki heterojenliği incelemektedir. Küresel ekonomi ve uluslararası rekabetin giderek daha fazla yenilik odaklı sektörlere bağımlı hale gelmesiyle birlikte, firma düzeyindeki performans farklılıklarını ve kurumsal çevrelerdeki farklılıkları anlamak, araştırmacılar açısından kritik bir önem taşımaktadır. Birinci bölüm, işletmeler ile ekonomik ortam arasındaki etkileşimi inceleyerek mikro ve makro ekonomik faktörler arasındaki ayrımı ortaya koymak suretiyle teorik temeli oluşturmaktadır. Çalışma, sektör içi heterojenlik kavramı, sektör içi farklılıklar teorisi ve yüksek teknolojilerin ayırt edici özellikleri gibi kuramlara dayanmaktadır. Ayrıca, Ar-Ge yatırımları ve ulusal kurumsal yapılar düzeyinde sektör içi heterojenliğin belirleyicileri incelenmekte ve inovasyonel gelişmenin ekonomik büyümedeki rolü ortaya konulmaya çalışılmaktadır. İkinci bölüm, yenilikçilik ve verimliliğin değerlendirilmesine yönelik metodolojilere odaklanmaktadır. Mevcut değerlendirme çerçevelerinin karşılaştırmalı bir incelemesini sunmakta ve yazar tarafından önerilen özgün bir modelin geliştirilmesiyle sonuçlanmaktadır. Bu model, iki analitik aşamadan oluşmaktadır: firma düzeyinde değerlendirme ve ulusal ekonomik çevrenin analizi. Kurumsal heterojenliği ortaya koymak amacıyla ekonomik özgürlük, yatırım cazibesi ve beşeri sermaye göstergeleri gibi değişkenler modele dahil edilmiştir. Firma düzeyinde ise hem yenilik çıktısı hem de üretim verimliliği dikkate alınmaktadır. Bu çift yönlü yaklaşım, sektörel heterojenliği bütüncül bir şekilde analiz etmeye ve yenilik performansı ile kurumsal destek yapılarındaki örüntüleri ve sapmaları tespit etmeye olanak tanımaktadır. Üçüncü bölümde, önerilen metodoloji ABD, Çin, Rusya ve Türkiye'deki bilgi ve iletişim teknolojileri (BİT) şirketlerine ilişkin vaka analizlerine uygulanmaktadır. Microsoft, Alphabet, Huawei, Baidu, Yandex, VK, Türk Telekom ve Turkcell gibi firmalar analiz edilmektedir. Ulusal düzeydeki göstergeler kurumsal bağlamların karşılaştırılmasında kullanılmakta; firma verileri ise mikro düzey analizleri desteklemektedir. Analiz sonuçları bir matris biçiminde sunularak yüksek teknoloji piyasasındaki heterojenlik ve lider firmalar ile diğer aktörler arasındaki farklılıklar görsel olarak ortaya konmaktadır. Araştırma, yüksek teknoloji şirketlerinin rekabet gücünün sürdürülmesi ve genel piyasa inovasyon kapasitesinin artırılması için uyarlanabilir bir ekonomik ortamın önemine vurgu yaparak sona ermektedir.