Almanca yabancı dil öğretimi kapsamında Almanca ve Türkçe'de seçilmiş birleşik fiillerin anlamsal ve yapısal açıdan karşılaştırılması
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Yabancı Diller Eğitimi Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: VİLDAN ÖZGÜL
Danışman: Recep Ragıp Başbağı
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bugüne kadar birleşik fiillerin (Funktionsverbgefüge=FVG) yabancı dil öğretimindeki önemi ve işlevi konusunda yapılan araştırmalar bunların tespitine yöneliktir ve bu yapıların yabancı dil derslerinde etkin öğretimi konusunda eksiklikler vardır. Birleşik fiil (BF) öğretimi konusunda yabancı dil derslerinde eksikliklerin tamamlanması yeni öğrenilen dilde kelime dağarcığının artmasını sağlamak yanında öğrenene farkındalık ve otonomi kazandırmalıdır. Anadil kullanırken hiç dikkat çekmeyen oysa yabancı dil öğrenenlerin zorlandığı ad-fiil birleşikleri çeşitlilikleri, anlatımı detaylandırması, anlam kaymaları ve aynı zamanda tahmin edilemeyen gelenekselleşmiş birleşenleri ile dil öğreniminde zorlayan bir konudur. Birleşik fiillere yabancı dil öğretimi açısından bakıldığında fiilin ifadeyi zenginleştirirken anlama katabileceği farklılıklar önem kazanır. Bu nedenle birleşik fiillerdeki anlam kayması, çatı farklılıkları anlamsal ve yapısal açıdan incelenmeli ve konu bağlamında bu değişime farkındalık kazandırılmalıdır. Bu çalışmada birleşik fiiller, öğrenenlerin diller arasındaki benzerlik ve farklılıkları bulabilecekleri Türkçe-Almanca karşılaştırmalı yöntem kapsamında ele alınmış, nicel ve nitel araştırma yöntemleri birlikte kullanılmış ve eylem araştırması uygulanmıştır. Türkçe ve Almanca'daki birleşik fiillerin karşılaştırılması, öğrencilerin anadil ve yabancı dildeki farklı kullanımlara öğrencilerin dikkatini çeker. Köprü dili olarak İngilizce kullanılmaktadır. Örneğin: "Entscheidung treffen/karar vermek (*Entscheidung geben-*give decision) /make decision" Çalışmamızın temel sorusu birleşik fiilleri yabancı dil derslerinde nasıl daha etkin öğretebiliriz, öğretirken bu yapıların özelliklerinden yararlanabilir miyiz ve eğer ad-fiil birleşenlerinin anlatım zenginliği, fiil çatı değişiklikleri ve yapısal karşılaştırmalar derslerde yer alırsa öğrenenler birleşik fiilleri farklı şekillerde kullanarak daha etkili öğrenebilirler mi? Yabancı dil derslerinde dili anlamsal ve yapısal farklı kullanım şekilleri karşılaştırılarak öğretilirse yeni dilin bilişsel algılanması sağlanır, işlevsel kullanımı artar ve akılda kalıcı olarak öğretilir hipotezi bu çalışmanın temelini oluşturmaktadır. Bu amaçla dilbiliminde ad-fiil yapıları incelenmiş, özellikleri belirlenmiş, ders kitapları ve derslerdeki yeri tespit edilmiş, birleşik fiillerdeki anlam kayması, çatı farklılıkları incelenmiş, konu bağlamında Almanca ve Türkçe benzer yapılar belirlenmiş ve tespit edilen ihtiyaca yönelik karşılaştırmalı birleşik fiil öğretim modeli geliştirilmiş ve uygulanmıştır. Bu araştırmada, yeni bir öğretim modelinin uygulamasının etkileri araştırılıştır. Araştırmanın çalışma grubunu Marmara Üniversitesi Alman Dili Eğitimi III. sınıfında bulunan 45 öğrenci oluşturmuştur. 14 haftalık çalışma süresi boyunca deney grubu öğrencilerine çalışmada geliştirilen Karşılaştırmalı Birleşik Fiil Öğretim Modeli kullanılarak eğitim verilmiştir. Araştırmada veri toplama aracı olarak uygulanan öğretim sürecinin sınıf içi iletişim kesitlerinden, öğrencilerin ödev ve sınavlarından, öğrencilerle yapılan öğrenci anketinden yararlanılmıştır. Araştırma sonucunda elde edilen verilerin değerlendirilmesinde nicel ve nitel içerik analizi kullanılmıştır. Eylem araştırması sürecinde yapılan sınavlar nitel ve nicel olarak değerlendirildiğinde; Karşılaştırmalı Birleşik Fiil Öğretim Modelinin uygulandığı deney grubu başarılarında, etken edilgen yardımcı fiil geçişinde, BF'i basit fiile dönüştürmede ve basit fiili BF'e çevirmede daha belirgin artış olduğu, modelin metinde BF bulma becerisine olumlu katkısı olduğu, dolayısıyla geliştirilen model ile öğrencinin bilişsel becerilerinin arttığı görülmüştür. Eylem araştırması verilerinde Karşılaştırmalı Birleşik Fiil Öğretim Modelinin birleşik fiilleri tanıma, yapısal ve anlamsal olarak anlama ve cümlede kullanabilmede geleneksel çeviri yönteminden daha etkili olduğu görülmüştür. Anahtar kelimeler: birleşik fiiller, karşılaştırmalı öğretim, yabancı dil öğretimi, yabancı dil olarak Almanca