Yeşil teslimatta yeşil iş birliği ve iklim krizi şüpheciliği: İşlem maliyeti ve karbon ayak izi etiketinin düzenleyici etkisi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İşletme Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: BAŞAK KURU

Danışman: SERDAR PİRTİNİ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışma, beklenmedik durum (contingency), işlem maliyeti (transaction cost) ve güven (trust) teorileri çerçevesinde, son kilometre teslimat süreçlerinde markalar ve tüketiciler arasındaki yeşil iş birliğinin, tüketicilerin yeşil teslimat tercihleri doğrultusunda satın alma niyetleri üzerindeki etkisini incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın temel hedeflerinden biri, çevrimiçi satın alma süreçlerinde tüketicilerin markalarla son kilometre teslimat aşamasında yeşil iş birliği gerçekleştirmesini teşvik etmektir. Bununla birlikte araştırmanın diğer temel hedefi, yeşil şüphecilik kavramının öncüllerini iklim krizi şüpheciliği, yeşil reklamcılık şüpheciliği ve algılanan çevre bilgisi değişkenleri ile sınırlandırarak, yeşil teslimat yoluyla satın alma niyetini etkileyen faktörleri incelemektir. Bununla beraber markalara, son kilometre yeşil teslimat için tüketicilere işlem maliyeti ve güven teorilerine dayanarak sağlaması gereken alternatifleri göstermektir. Çalışma işlem maliyeti ve güven teorilerini, yeşil iş birliği ve tüketicilerin sürdürülebilir davranışları ile ilişkilendirerek literatürü zenginleştirmektedir. Bu bağlamda, çevrimiçi satın alma sürecinde, son kilometre yeşil teslimat için işlem maliyetinin ve güvenin etkisini kavramsal olarak ele alırken; beklenmedik durum teorisi ile yeşil iş birliğinin önemine de değinmektedir. Bu tezin araştırma yöntemi anket yoluyla 400 tüketiciye ulaşarak uygulanmış ve sonuçlar SPSS ve AMOS aracılığıyla raporlanmıştır. Yapılan yapısal eşitlik modellemesi (YEM) sonuçlarına göre, çalışmanın en önemli bulgularından biri yeşil algılanan kalite ve yeşil iş birliği, yeşil iddilara güven üzerinde anlamlı sonuçlar vermezken, kolaylık ve enerji verimliliğinin yeşil iddialara karşı güven üzerinde pozitif etkisi olduğudur. Bir diğer önemli husus, yeşil iddialara güvenin, yeşil teslimat yoluyla satın alma niyetinde kısmi aracı etkisinde olmasıdır. İşlem maliyeti teorisinin ve algılanan eko-etiketlerin herhangi bir moderatör etkisi gözlemlenmemekle birlikte, iklim krizi şüpheciliği ve yeşil reklamlara karşı şüpheciliğin yeşil şüpheciliği etkilediği ve yeşil teslimat yoluyla satın alma niyetine negatif etki sağladığı görülmüştür. Son olarak, algılanan çevre bilgisi tüketicilerin yeşil şüpheciliği azaltırken, yeşil şüpheciliğin yeşil teslimat yoluyla satın alma niyetine aracı etkisi olduğu kabul edilmiştir.