İstahrî, İbn Fadlan ve Ebu Hamid el-Gırnatî seyahatnamelerinde yer alan halk bilim unsurlarının incelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HAYRİ MERMİ
Danışman: NURSEL UYANIKER
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Seyahatnameler milletlerin birbirlerine karşı çeşitli nedenlerden oluşan meraklarını gidermek konusunda tercih edilen seçkin eserlerdir. Türk kültürü Orta Çağ ve sonraki dönemlerde her zaman merak edilen kültürlerden olmuştur. Özellikle İslamiyet'e geçiş döneminde Arap seyyahlar tarafından Türk ülkeleri alımlı seyahat merkezleri hâline gelmiştir. İslamiyet'in Arap Yarımadası'na tamamen hâkim olmasının ardından uzak coğrafyalara tebliğ yoluyla ulaştırılması amaçlanmıştır. Hem siyasal hem dini anlamlar içeren bu tebliğ seyahatleri yıllarca devam etmiştir. Bu seyahatlerin Türk kültürü için en değerlilerinden biri ise elbette İbn Fadlan'ın 921 yılında İtil Bulgarları Devleti'ne yaptığı yolculuktur. Bu seyahatin dışında Türk ülkeleri hakkında özgün içerikler barındıranlar ise İstahrî'nin ve Ebu Hamid el-Gırnatî'nin seyahatleridir. Üç eserin de ortak noktası Başkırt, Hazar, Oğuz ve Bulgar halkları üzerine değerli bilgiler sunmasıdır. Bu çalışmada İstahrî, İbn Fadlan ve el-Gırnatî'nin eserlerindeki Türk halk bilimi unsurları tespit edilmiş ve değerlendirilmiştir. Yapılan tespitler ve değerlendirmeler, "Coğrafya", "Beşerî Unsurlar", "Tarihi ve Önemli Şahsiyetler", "Maddi ve Manevi Kültürel Unsurlar" başlıkları altında toplanmıştır. Başlıklar altında Türklerin sosyal hayatı, gelenekleri, giyim kuşamı, yeme içme âdetleri, inanç ve ritüelleri, efsaneleri gibi pek çok halk bilimi konusuna yer verilmiştir. Çalışmanın giriş bölümünde seyahatname türü hakkındaki genel bilgilerle beraber araştırmanın konusunu oluşturan seyyahlar ve eserleri hakkında bilgiler paylaşılmıştır. Tezin seyahatname konulu bir çalışma olması nedeniyle girişin ardından coğrafya bölümüne yer verilmesi uygun görülmüştür. "Coğrafya" bölümünde Türk ülkelerinin iklim, nüfus ve coğrafi bilgileri incelenmiştir. "Beşerî Unsurlar" bölümünde ise eserlerdeki milletlere dair bilgiler, Türklerin sosyal yaşamı ve gelenekleri incelenmiştir. Son olarak "Maddi ve Manevi Kültür Unsurları" başlığı altında Türklerin mimarisi, yeme içme kültürü, giyim kuşam ve dış görünüşü, inanç ve ritüelleri, efsaneleri incelenmiştir. Yapılan incelemeler neticesinde Türk kültüründeki birtakım gelenekler, inançlar ve ritüeller hakkındaki çeşitli konular tartışılmıştır. Böylelikle Türk kültürüne dair bazı konular üzerine yeniden araştırmaların gerekliliğine vurgu yapılmış ve kesin kabul edilen bazı görüşlerin tartışılabilmesi imkânı doğmuştur.