Türkiye'deki işletmelerin efektif vergi oranlarını etkileyen faktörler
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İşletme Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: NECATİ GÜNEŞ
Danışman: Doğan Argun
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmada, Türkiye'deki işletmelerin efektif vergi oranlarını belirleyen faktörler analiz edilmiştir. Bunun için işletmelerin 2005-2022 dönemine ait finansal tablo verileri kullanılarak panel veri analizi uygulanmıştır. Çalışmada, Kamuyu Aydınlatma Platformu'nda belirtilen sektör ayrımı dikkate alınarak yalnızca üretim işletmesi olarak sınıflandırılan işletmeler örnekleme dahil edilmiştir. İşletmelere ait veriler Thomson Reuters DataStream veri tabanından elde edilmiştir. Efektif vergi oranlarını belirleyen faktörler olarak hem işletmelere özgü finansal değişkenler hem de makro ekonomik değişkenler ele alınmıştır. İşletme büyüklüğü, kaldıraç oranı, duran varlık oranı, stok oranı, kârlılık oranı, araştırma ve geliştirme harcamaları ile devam eden sabit kıymet yatırımları işletmelere özgü finansal değişkenler olarak, Gayri Safi Yurtiçi Hasıla (GSYİH) büyüme oranı ve kurumlar vergisi oranı ise makro ekonomik değişkenler olarak analize dahil edilmiştir. Karşılaştırmalı ve daha güvenilir sonuçların elde edilebilmesi için işletmelere ait efektif vergi oranı ve işletme büyüklüğü değişkenleri farklı şekilde hesaplanarak iki ayrı model üzerinden analizler gerçekleştirilmiştir. Her iki modelin analiz sonuçlarına göre efektif vergi oranı ile işletme büyüklüğü ve kaldıraç oranı arasında güçlü anlamlı ilişki belirlenmiştir. Türkiye'deki işletmelerin büyüklükleri ve kaldıraç oranları arttıkça efektif vergi oranlarının düştüğü tespit edilmiştir. İkinci model dikkate alındığında ise işletmelerin varlık yapılarının da efektif vergi oranlarını doğrudan etkilediği tespit edilmiştir. İşletmelerin maddi duran varlık oranları arttıkça efektif vergi oranlarının düştüğü, stok oranlarının artması durumunda ise efektif vergi oranlarının arttığı ortaya konulmuştur. Aynı modele göre kurumlar vergisi oranı arttığında işletmelerin efektif vergi oranlarının da arttığı belirlenmiştir. Diğer değişkenler ile efektif vergi oranları arasında ise istatistiksel olarak anlamlı ilişkiler saptanamamıştır. Alt sektör ayrımına göre yapılan analizlerde farklı sonuçlar elde edilmiş olup ampirik bulgular bölümünde değerlendirilmiştir. Ayrıca çalışmada Covid-19 öncesi dönem için uygulanan ilk modelin analiz sonuçlarına göre efektif vergi oranı ile işletme büyüklüğü ve kaldıraç oranı arasında anlamlı ilişki olduğu ortaya konulmuştur. Covid-19 sonrası dönemde ise efektif vergi oranı ile işletme büyüklüğü, kurumlar vergisi oranı ve GSYİH büyüme oranı arasında anlamlı ilişki olduğu tespit edilmiştir.