Devlet, sultan ve şehir: Osmanlı İmparatorluğu'nda mimari ve törenler yoluyla devlet temsili

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: FUAT OZAN BİRKAN

Danışman: Nurşen Gürboğa

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışma, Osmanlı siyasal tarihinde devlet-toplum arasında var olduğu düşünülen ikiliği ve devletin toplumdan ayrı bir varlığa sahip olup olmadığını devlet efekti yaklaşımına dayanarak incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışma kapsamında, Osmanlı İmparatorluğu'nun devlet temsilinde önemli bir yeri olan sultan ve onun fiziksel varlığının, mimari ve törenlerin devleti görünür kılmadaki işlevleri üzerinde durulmuştur. Erken modern dönemde sultanın bedeni üzerinden temsil edilen bir devlet varken; modern dönemde Osmanlı idarecilerinin devletlerini göstermekte kullandıkları pratiklerin çeşitlendiği ve sadece sultanın değil yeni bürokratik kurumların da devlet temsilinde ön plana çıktıkları görülmüştür. II. Abdülhamid döneminde sultanın "görünmeden görmesi" erken modern dönem pratiklerini anımsatmış olsa da bu dönemde de devleti toplumsal yaşam içerisinde gösterecek modern pratikler hem başkent hem de taşrada kullanılmaya devam etmiştir. Modern dönemde Osmanlıların gündelik yaşamda devleti tecrübe ettikleri her türlü maddi pratiğin (kamu binaları, törenler, semboller) politik yönü devlet efekti yaklaşımıyla açık bir şekilde ortaya çıkmaktadır. Bu bağlamda, bireylerden ayrı var olan, bireyleri içererek hayatlarına bir çerçeve sağlayan atıl bir yapı olarak görülen devletin, Osmanlı İmparatorluğu incelenirken verili olarak ele alınmaması gerektiği ve onu var eden pratiklerin vurgulanması gerektiği görülmektedir.