Azerbaycan matbuatında bir devir: Ünsizadeler (1842-1903)
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Türk Tarihi Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: FATİH ERTÜRK
Danışman: Okan Yeşilot
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:XIX. yüzyılın sonu XX.yüzyılın başları Çarlık Rusya yönetiminde yaşayan diğer Türk toplumlarında olduğu gibi Azerbaycan Türkleri için de milli, iktisadi, sosyo-kültürel birçok alanda yeni ve farklı gelişmelerin yaşandığı bir dönem olmuştur. Bu gelişmelere paralel olarak basın yayın faaaliyetleri de gelişmiş, toplumun önde gelen kimseleri tarafından Azerbaycan Türkçesinde birçok gazete ve dergi basılmıştır. Hasan Melikzade Zerdabi'nin Ekinci'si ile başlayan bu süreç Hacı Said Ünsizade öncülüğünde Ünsizade kardeşlerin kurmuş olduğu matbaalar, çıkarmış oldukları Ziya (1879-1880), Ziya-yı Kafkasya (1880-1884), Keşkül (1883-1890), Mezher (1908-1917) gazeteleri sayesinde ilerleme kaydetmiştir. Çar sansürünün oldukça yoğun olduğu bu dönemde Ünsizade kardeşlerin yapmış olduğu bu girişimler Azerbaycan matbuat tarihi için önemli bir devirdir. Buna rağmen 1905 öncesi dönemde basın yayın ve eğitim faaliyetlerinde önemli işler yapan Ünsizade kardeşlerin hayatı ve faaliyetleri yeteri kadar bilinmemektedir. Azerbaycan'daki faaliyetleri sadece basın yayın konularıyla paralel şekilde ele alınmakta şahsi hayatları geri planda kalmaktadır. Kurdukları matbaalarda basmış oldukları Ziya, Ziya-yı Kafkasya ve Keşkül gazeteleri bile tam olarak anlaşılamamış, içerik bakımından dönemin toplumu için ne öneme sahip olduğu ortaya koyulamamıştır. Türkiye'de Ünsizadeler ve çıkardıkları gazete ve dergiler hakkında henüz bir çalışma yapılmış değildir. Azerbaycan'ın milli kültürel uyanış dönemini daha iyi anlama noktasında Ünsizade kardeşlerin hayatlarının, fikirlerinin, faaliyetlerinin ve eserlerinin tespit edilip incelenmesi önemlidir. Bu çalışma Ünsizadeleri merkeze alarak, basın faaliyetlerine atılmadan önceki hayatlarını, Türkiye'deki yaşamlarını, kurmuş oldukları matbaalarda Ziya, Ziya-yı Kafkasya ve Keşkül gibi basmış oldukları gazetelerin içeriğini, konularını, yazmış oldukları yazıları, basmış oldukları kitapları ve fikir dünyalarını ele almaktadır.