Bir bilgi aracı olarak fotoğrafın doğası ve sosyal medyadaki manipülatif kullanımları üzerine bir inceleme
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, Fotoğraf Anasanat Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ERSİN BERK
Danışman: Bülent Ümit Erutku
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmanın temel hedefi geçmişte ve günümüzde belge niteliği taşıyan, birçok mecrada kanıt olarak kabul gören fotoğrafın manipülasyona açık yanlarına dikkat çekmektir. Fotoğrafın icadı ve okur yazarlığın artması arasındaki tarihsel paralelliği vurgulayan çalışma aynı zamanda manipülasyonun köklerinin kitleselleşmenin de önünü açan modern matbaanın yaygınlaşmasına dayandırılabileceğini savunur. Çalışmada, Batı'da modern bir aygıt olarak icat edilen fotoğraf makinesinin doğmasından evvel onu önceleyen; bilimsel, kültürel, toplumsal değişimlere ve bu gelişmelerin kiliseyle olan etkileşimine yer verilmiştir. Dini otoritenin çözülmesi sonucunda bilime artan güvenin, kitlelerin fotoğrafı bir bilgi aracı olarak görmesi ve onu gerçeklikle ilişkilendirmesindeki temel faktörden biri olarak öne çıkarılmıştır. Erken dönemde bilime fayda sağlayan bir araç olarak kullanılan fotoğrafın zamanla ırkçılık, sınıflandırma, sömürgecilik ve gözetim gibi amaçlara hizmet eden taraflarına da değinilmiştir. Moderniteyle birlikte şekillenen yeni öznenin gerçeklik algısını kaygan bir zemin olarak temellendiren bu çalışma, fotoğrafı ise gerçeklik algısına yön veren kültürel bir disiplin olarak referans alır. Çalışmanın kavramsal çerçevesi iki bölümden oluşturulmuştur. Bunlardan ilki fotoğrafın temsil gücü ve kültürel yönünü savunan karşıt görüşte yazarların fotoğrafın manipülatif yanlarına yaptıkları ortak vurguların birleştirilmesiyle oluşturulan kısımdır. İkincisi ise; manipülasyon kavramını psikoloji, politika ve medya gibi başlıklar altında inceleyen yazarların görüşlerinin fotoğrafla ilişkilendirilerek kategorize edildiği diğer bölümdür. Elde edilen nitel paradigmayla sosyal medyada çok tartışılan bazı görsel manipülasyonlar doküman analizi yöntemiyle incelenmiştir. İki bin on sekiz yılında Türkiye'nin yalan habere en çok maruz kalan ülke olması dolayısıyla aynı yıl içinden amaçlı örneklem yöntemiyle seçilen görsel manipülasyonların bazılarında göstergebilimsel analizden yararlanılmıştır. Çalışmada fotoğrafların gerçekliğini yeniden üretmek ve manipüle etmek adına metinlere önemli bir rol atfedildiği gözlemlenmiştir. Günümüz sosyal medyasında manipülasyonun yalnızca kitle iletişim araçlarıyla iktidar veya güç odakları tarafından kitlelere dayatılan bir kavram olmadığı ve fotoğrafın bilgi aracı olan kültürel doğasının temsil sınırlarının önüne geçtiği sonucuna ulaşılmıştır.