Adolesanlarda okul tabanlı müdahalelerin beslenme, fiziksel aktivite ve antropometrik ölçümler üzerine etkisi: Kontrollü çalışma
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2018
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GÖZDE TEMİZ
Danışman: Memnune Çiğdem Apaydın Kaya
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş: Adolesan dönemdeki çocuklarda obezite sıklığının giderek arttığı bildirilmektedir. Çocukluk çağındaki beslenme ve fiziksel aktivite alışkanlıkları ve obezitenin erişkin dönemde de devam ettiği bilinmektedir. Erişkin dönem obezitesini azaltmada, çocukluk döneminden başlayarak yeme ve fiziksel aktivite davranışını değiştirmek önemlidir. Davranış değişikliği oluşturan etkin girişimlerden biri de okul tabanlı müdahalelerdir. Amaç: Erken adolesan dönemdeki çocuklara yönelik okullarda yürütülen müdahalelerin beslenme, fizik aktivite ve antropometrik ölçümler üzerine etkisini incelemektir. Yöntem: Okul tabanlı kontrollü bir müdahale araştırmasıdır. Tuzla'da benzer alt yapı ve sosyoekonomik durumdaki mahallede bulunan iki ortaokulun gönüllü 6. ve 7. Sınıf öğrencileri ile yürütülmüştür. Müdahale ve kontrol grubundaki öğrencilere sosyodemografik özellikleri, ailede şişman birey varlığını, beslenme, fiziksel aktivite ve uyku davranışlarını sorgulayan bir anket uygulanmıştır. Beslenme ile ilgili soruların bir kısmını Akdeniz Diyeti Kalite İndeksi (KIDMED) oluşturmuştur. Öğrencilerin boy, kilo, bel çevresi ölçümleri alınmıştır. Müdahale grubunda mevcut fizik aktivite olanakları artırılmış, öğrencilere adımsayar dağıtılmış, okul ders programına bazı eğitim ve uygulamalar entegre edilmiş, hekim tarafından sağlıklı beslenme ve fizik aktivite semineri verilmiş, bilgi yarışması ile ödül ve teşvik yöntemi uygulanmıştır. Anket uygulaması ve ölçümler 6 ay sonra tekrarlanmıştır. Bulgular: Araştırmaya katılan 645 öğrenciden, başlangıç ve 6 ay sonraki ölçümleri bulunan 608 öğrencinin verileri analiz edilmiştir. Müdahale öncesinde gruplar arasında KIDMED puanları açısından fark yokken, kontrol grubunda sürekli bir sporla uğraşma oranı daha yüksek, bel çevresi daha düşüktü. Müdahale sonrasında, müdahale grubunda KIDMED puanlarında anlamlı bir değişiklik olmazken kontrol grubunda ise KIDMED puanları düşmüştür (p=0,17 ve p=0,004). Son bir haftada yapılan fiziksel aktivite oranı müdahale grubunda artarken, kontrol grubunda fiziksel aktivite oranları anlamlı bir değişiklik göstermemiştir (p<0,001) ve p=0,3). Bel çevresi ortalaması kontrol grubunda değişiklik göstermezken, müdahale grubunda 1,44cm azalmıştır (p=0,09 ve p<0,001). Müdahale grubunda abdominal obezitesi bulunanların oranı % 46,2'den %39,3'e düşerken, kontrol grubunda abdominal obezite açısından anlamlı bir değişiklik saptanmamıştır (p=0,009 ve p=0,17). Sonuç: Okul tabanlı dizayn ile adolesanlarda, kısa sürede beslenme ve fiziksel aktivite davranışında olumlu değişiklikler olmuş, bel çevresinde anlamlı azalma sağlanmıştır. Müdahale sonrası tekrarlayan ölçümler ile müdahale etkinliğinin değerlendirilmesine ihtiyaç vardır. Anahtar kelimeler: Okul tabanlı müdahale, adolesan, obezite, KIDMED, sağlıklı beslenme, fiziksel aktivite, bel çevresi, vücut kütle indeksi, z-skoru, beslenme dostu okul, koruyucu hekimlik, aile hekimliği