Dionysos kültü ve erken dönem hıristiyanlık ilişkisi sorunu
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Felsefe ve Din Bilimleri Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HİLAL ÇİFCİ
Danışman: İsmail Taşpınar
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışma, Antik Yunan tanrısı Dionysos'a dair mitoslarla erken dönem Hıristiyanlıkta İsa Mesih'e atfedilen anlatılar arasındaki tematik ve sembolik benzerlikleri karşılaştırmalı olarak incelemektedir. Özellikle doğum, ölüm, diriliş ve göğe yükselme temaları ile asma ve şarap sembolizmi odağında, Dionysos ve İsa arasındaki olası etkileşimler değerlendirilmiştir. Araştırma kapsamında öncelikle Dionysos'un mitolojik kimliği, yayıldığı bölgeler ve farklı boyutlarıyla mitosları ele alınmıştır. Ardından Dionysos'un Orphik gelenekteki konumu, kozmogoniden antropogoniye, ruh-beden düalizminden eskatolojik inançlara geniş bir bağlamda öğreti temelli analiz edilmiştir. Bu bağlamda Orphizm'in Hıristiyanlık ile ortak görülen bazı özellikleri de değerlendirilmiştir. Tezin önemli kısmını oluşturan son odak noktası ise Dionysos'un yaşam öyküsü ile İsa'nın hayatına dair anlatılar arasında kurulan paralelliklerin, erken dönem Hıristiyan ve pagan yazarların metinleri üzerinden sistematik biçimde tartışılmasıdır. Araştırmada belgesel tarama yöntemi esas alınmış; veriler, deskriptif ve karşılaştırmalı analiz edilmiştir. Antik metinler genel olarak orijinal dilleri olan Antik Yunanca üzerinden incelenmiş; filolojik ve teolojik analizler yapılmıştır. Arkeolojik buluntular, ikonografik unsurlar ve sembolik temsil biçimleri de incelemeye dahil edilmiştir. Sonuç olarak, Dionysos ve İsa'ya ilişkin anlatılarda özellikle asma ve şarap sembolizminin yanında tanrının ölümlü bir anneden doğması, ölüm ve ölüme karşı zafer kazanarak diriliş motifi ve göğe yükselmesi temel öğelerinde tematik yakınlıklar olduğu tespit edilmiştir. Bu benzerliklerin, erken dönem pagan ve Hıristiyan yazarlarca fark edildiği, ortak kültürel, dini ve sembolik bir zeminden kaynaklandığı, özellikle Yuhanna İncili bağlamında Dionysos kültünün etkilerinin belirgin biçimde hissedildiği sonucuna ulaşılmıştır.