Velilerin Özel Okul Tercihlerinin Planlı Davranış Teorisi Bağlamında İncelenmesi: Bir Karma Yöntem Araştırması
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eğitim Bilimleri Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: KENAN KURADA
Danışman: Ali Özdemir
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Türkiye'de özel okulların bir sektör haline dönüşmüş olması, velilerin okul tercihini etkileyen faktörlerin belirlenmesini, özellikle özel okullar açısından önemli hale getirmektedir. Buna karşın Türkiye'de velilerin özel okulu tercihlerini etkileyen faktörlerin incelendiği araştırma sayısı oldukça azdır. Bu araştırmaların bağlamı incelendiğinde ise çalışmaların, genellikle nicel araştırmalar olduğu, araştırmalarda teorik bağlamın genellikle ihmal edildiği, özel okuldan eğitim hizmeti satın alma davranışını Planlı Davranış Teorisi gibi bir perspektiften inceleyen çalışmanın ise olmadığı görülmektedir. Bu bağlamda bu çalışmada velilerin çocuklarını özel okula gönderme davranışının Planlı Davranış Teorisi açısından nasıl açıklanabildiğinin araştırılması amaçlanmıştır. Araştırmada teorinin her bir alt boyutuna (Davranışa Yönelik Tutum, Özel Norm, Algılanan Davranışsal Kontrol) yönelik açıklayıcı bulgular elde edebilmek için nitel ve nicel yöntemler sıralı olarak birlikte karma yöntem altında kullanılmış; velilerin çocuklarını özel okula gönderme davranışının altındaki nedensellik, teorinin alt boyutları açısından nitel ve nicel olarak incelenmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu İstanbul ilinde bulunan özel okullarda 2021-2022 öğretim yılında öğrenim gören öğrencilerin velilerinden, çalışmaya katılmaya gönüllü 54 veli oluşturmaktadır. Çalışma grubunda yer alan veliler amaçlı örnekleme yöntemlerinden, maksimum çeşitlilik örneklemesi kullanılarak belirlenmiştir. Çalışma grubundaki veli sayısı belirlenirken ise doygunluk ilkesi de dikkate alınmıştır. Araştırmanın evrenini İstanbul ilinde bulunan özel okullarda 2021-2022 öğretim yılında öğrenim gören öğrencilerin velileri oluşturmaktadır. Araştırmanın örneklemini ise 742 veli oluşturmaktadır. Örneklemde yer alan veliler kolay ulaşılabilir örneklem yöntemi kullanılarak belirlenmiştir. Araştırmada ulaşılan sonuçlardan bazıları şunlardır: (1) Araştırma kapsamında toplanan nitel ve nicel veriler Planlı Davranış Teorisinin üç alt boyutlu yapısını desteklemektedir. (2) Velilerin özel okul tercihlerinin nedenlerini açıklamaya odaklanan nitel ve nicel araştırmaların teorik bağlamını oluşturmak için Planlı Davranış Teorisi kullanılabilir. (3) Araştırma kapsamında geliştirilen ölçek, velilerin özel okul tercihlerini etkileyen faktörleri Planlı Davranış Teorisi bağlamında açıklamaya odaklanan nicel araştırmalarda kullanılabilecek yeterliliğe sahiptir. (4) Davranışa Yönelik Tutum alt boyutunda velinin çocuğunu özel okula gönderme kararı vermesinde en çok etkili olan faktörler önem sırasına göre kaliteli eğitim, düşük sınıf mevcudu, öğrenciye yakın ilgi, yabancı dil eğitimi, güvenlik, öğretmen kalitesi, hijyen/temizlik ve merkezi sınavlarda gösterilen başarı; Öznel Norm Alt boyutunda velinin arkadaş çevresi, Algılan Davranışsal Kontrol alt boyutunda ekonomik zorluklar, okulun uygun maliyeti ve okula ulaşım kolaylığıdır.