Şehir Coğrafyası Açısından Diyarbakır
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Coğrafya Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MEHMET EMİN YAKUT
Danışman: Mehmet Akif Ceylan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Diyarbakır, Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nin Dicle Bölümünde ve kendi adıyla anılan havzada, Dicle Nehri'nin kıyısında yer almaktadır. Çalışma sahası, Bağlar, Kayapınar, Sur ve Yenişehir ilçelerine bağlı 56 mahalleden oluşmakta ve toplam 162 km²'lik alana sahip bulunmaktadır. Bölgenin ve ülkemizin büyük şehirlerinden olan Diyarbakır'da 2018 yılı itibariyle 1.069.893 nüfus yaşamını sürdürmektedir. Bu çalışma, Diyarbakır şehrinin kuruluş ve gelişiminde rol oynayan faktörleri, şehrin nüfus, yerleşme ve fonksiyonlar bakımından gelişimini ortaya koymak amacıyla yapılmıştır. Ayrıca şehrin sorunlarına da değinilmiş ve çözüm önerileri sunulmuştur. Diyarbakır şehrinin kurulduğu bölge, Mezopotamya ve Anadolu arasında önemli bir konuma ve yollara sahiptir. Dicle ve kollarının meydana getirdiği alüvyal ovalar, savunmaya ve yerleşmeye nispeten elverişli Amida Tepesi'nin varlığı şehrin kuruluşunda başlıca rolü oynamıştır. Diyarbakır şehri, kurulduğundan beri Subarru, Mitanni, Asur, Urartu, Med, Pers, Helen, Roma, Bizans, Emevi, Abbasi, Mervani, Selçuklu, Artuklu, Eyyubi ve Osmanlı gibi birçok devletin egemenliğinde kalmıştır. Dolayısıyla şehirde zengin bir tarihi ve kültürel birikim gözlenmektedir. Diyarbakır, ülkemizin önemli ticaret ve sanayi şehirleri arasında yer almaktadır. Şehirde son yıllarda tarıma dayalı sanayi kolları ve ticari faaliyetler önemli gelişme sağlamıştır. Ticari faaliyetler ise özellikle şehrin merkezi kesimlerinde yoğunluk kazanmaktadır. Diyarbakır aynı zamanda eğitim, kültür ve sağlık hizmetlerinin verildiği önemli bir merkezdir. Şehrin turizm potansiyeli oldukça yüksek olmasına rağmen çeşitli nedenlere bağlı olarak bundan yeterli düzeyde yararlanılmamaktadır. Günümüzde restore edilen cami, kilise, han, hamam, kervansaray, köprü ve diğer eserler çok sayıda yerli ve yabancı turistler tarafından ziyaret edilmektedir. Buna göre, Diyarbakır çok fonksiyonlu bir şehirdir. Mevcut haliyle ticaret, sanayi ve idari fonksiyonlar öne çıkmaktadır. Diyarbakır şehrinin işsizlik başta olmak üzere altyapı, gecekondu, trafik, yeşil alan eksikliği ve hava kirliliği gibi alanlarda önemli sorunları bulunmaktadır. Bu konuda yerel yönetimlere önemli görevler düşmektedir. Diyarbakır'ın önümüzdeki dönemde turizm, sanayi, ticaret, ulaşım, eğitim ve sağlık alanlarında önemli gelişmeler göstermesi beklenmektedir. Anahtar Kelimeler: Diyarbakır, Suriçi, Şehir, Şehirleşme, Nüfus, Yerleşme.