Çocukluk çağı olumsuz yaşantılarının gebelik döneminde travmatik stres ve prenatal bağlanmaya etkisi

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Ebelik Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: AYFER ÖZTÜNÇ

Danışman: FADİME BAYRI BİNGÖL

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Amaç: Bu çalışmada gebelik döneminde travmatik stresi değerlendirmeye yönelik geçerli ve güvenilir bir ölçek geliştirilmesi ve çocukluk çağı olumsuz yaşantılarının (ÇÇOY) gebelikte travmatik stres ve prenatal bağlanma üzerindeki etkilerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Araştırma iki aşamalıdır. İlk aşamada 375 gebe üzerinde Gebelikte Travmatik Stres Ölçeği (GTSÖ) geliştirilmiş, kapsam, yapı ve güvenirlik analizleri yapılmıştır. İkinci aşama 602 gebe ile yürütülmüş; veriler Bilgi Formu, ÇÇOY Ölçeği, GTSÖ ve Prenatal Bağlanma Envanteri ile toplanmıştır. Analizlerde korelasyon, regresyon ve lojistik regresyon yöntemleri kullanılmıştır. Bulgular: GTSÖ'nün iki faktörlü yapısı toplam varyansın %41,72'sini açıklamış ve ölçek yüksek iç tutarlılık göstermiştir (α=0,89). İkinci aşamada, sigara kullanımı, psikiyatrik öykü ve plansız gebeliğin travmatik stres düzeyini artırdığı bulunmuştur (p<0,05). ÇÇOY'nin travmatik stres ile pozitif yönde anlamlı ilişkili olduğu (r=0,24), ancak prenatal bağlanma ile çok zayıf bir ilişki gösterdiği (r=0,09) saptanmıştır. Prenatal bağlanma, kendi seçimiyle yapılan evlilik, planlı gebelik ve fetüsün cinsiyetini bilme gibi psikososyal faktörlerle anlamlı düzeyde ilişkili bulunmuştur. Lojistik regresyon analizinde, ÇÇOY ve plansız gebeliğin beklenen doğuma yönelik Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) riskini yaklaşık iki kat artırdığı belirlenmiştir. Ayrıca, ÇÇOY'nin prenatal bağlanma ile GTSÖ arasındaki ilişkide olası düzenleyici rolü incelenmiş, ancak bu etki istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır. Sonuç: GTSÖ gebelikte travmatik stresin değerlendirilmesi için geçerli ve güvenilir bir ölçme aracıdır. ÇÇOY'ler gebelikte travmatik stres açısından önemli bir risk faktörüyken, prenatal bağlanma üzerinde sınırlı bir etkiye sahiptir. Çalışma, prenatal dönemde ruhsal destek yaklaşımlarının yalnızca bireyin geçmiş yaşantılarına değil, aynı zamanda güncel psikososyal koşullarına da odaklanması gerektiğine işaret etmektedir. Anahtar Kelimeler: Çocukluk çağı olumsuz yaşantıları, gebelik, anne-fetüs ilişkisi, travma sonrası stres bozukluğu.