Mütekellimîn usulcülerde lafız ve tümel ilişkisi (Cem'u'l-cevâmi' örneğinde)

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Temel İslam Bilimleri Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2018

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: OSMAN SAİD EVDÜZEN

Danışman: ABDULLAH KAHRAMAN

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Usul meselelerinin klasik mantık-felsefe diliyle ifade edildiği ve yeniden ele alındığı bir dönemde yaşayan Sübkî, mütekellimîn usul geleneğinin kendisinden önceki birikimini eseri Cem'u'l-cevâmi'e taşımıştır. Nitekim söz konusu birikimi mütekellimîn usul düşüncesinde klasik sonrası dönemde ortaya çıkan, Râzî ve Âmidî'ye dayanan iki farklı çizgi üzerinden tevarüs etmiştir. Bu anlamda Sübkî'nin eserinde yer alan lafız-tümel ilişkisi Gazzâlî'den itibaren usul düşüncesine girmekle beraber bu ilişkinin detaylandırılması Râzî ve sonraki dönem usulcüler tarafından gerçekleştirilmiştir. Bu tezde, literatürde tümel kavramıyla ilişkilendirilen âmm lafzın delâleti ele alınmış ve klasik mantığın delâlet şekillerinden hangi delâlet türünün altında yer aldığına dair tartışmalar konu edilmiştir. Bunun yanı sıra mantık-felsefe disiplinine ait tümel kavramının mutlak lafızlar ve emir sigaları bağlamında ne şekilde ele alındığı ve usulcülerin tümellerin ontik gerçekliği üzerinden benimsedikleri nazarî tavrın onların mutlak lafız ve emir sigaları hakkındaki tasavvurlarına nasıl etki ettiği ortaya konulmuştur.