Milletlerarası özel hukukta irade serbestisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Özel Hukuk Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: KAZIM ÇINAR
Danışman: Sibel Özel
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:İrade serbestisi, maddi hukukun olduğu kadar milletlerarası özel hukukun da temel prensiplerinden birisidir. Bu çalışmanın asıl konusunu oluşturan hukuk seçimi, irade serbestisinin milletlerarası özel hukuktaki başlıca görünümüdür. Hukuk seçimi tarihsel açıdan öncelikle sözleşmeler alanında gelişme göstermiş, ancak yakın geçmişten itibaren sözleşme dışı alanlarda da kabul edilmeye başlanmıştır. Subjektif bir bağlama noktası olan hukuk seçimi, milletlerarası özel hukuk hakkaniyetine ve menfaatler teorisine aykırılık taşımamakta, bilakis somut olayın şartlarına göre taraf menfaatine, işlem menfaatine, düzen ve devlet menfaatlerine hizmet etmektedir. Özellikle taraflar açısından sağladığı öngörülebilirlik işlevi, hukuki işlem veya ilişkinin taraflarına güven vermekte, bu suretle taraf menfaatini sağlamaktadır. Hukuk seçimi, hukuki niteliği itibariyle asıl hukuki ilişkiden bağımsız bir sözleşme olarak nitelendirilmelidir. Hukuk seçimi, kendisini en geniş anlamda sözleşmelerde göstermektedir. Ancak sözleşmeler açısından dahi hukuk seçimi çeşitli sınırlandırmalara tabi tutulmuştur. Bu sınırlandırmalar, seçilen hukukun niteliği, sözleşmenin konusu, sözleşmenin tarafları ve zaman bakımından yapılmaktadır. Bunun dışında seçilen hukuk, kamu düzeni müdahalesi ve doğrudan uygulanan kurallar yoluyla sınırlandırılmaktadır. Sözleşmelerin yanı sıra haksız fiiller ve diğer sözleşme dışı borç ilişkileri, eşya hukuku, miras hukuku ile aile hukuku ilişkileri içerisinde boşanma, evlilik mal rejimi ve nafaka konusunda hukuk seçimi lehine gelişmeler olduğu görülmektedir. Ancak sözleşme dışı alanlarda hukuk seçiminin daha geniş bir çerçevede sınırlandırılması kaçınılmazdır. Ayrıca sözleşmeler bakımından hukuk seçimine ilişkin ulusal ve uluslararası düzenlemeler bakımından büyük benzerlikler bulunmasına karşın sözleşme dışı alanlarda bu seviyede bir benzerlik bulunmamakta, bazı ulusal hukuklar hukuk seçimini yasaklarken, bazıları geniş bir şekilde sınırlandırarak izin vermekte, bazıları da daha dar bir sınırlamaya tabi tutarak hukuk seçimi imkanı tanımaktadır. Çalışma içerisinde karşılaştırmalı hukuktaki düzenlemeler göz önünde bulundurularak Türk hukuku bakımından öneriler sunulmuştur.