Mesleki eğitimde teknolojiye bağlı yeterliliklerin geliştirilmesinde nesnelerin interneti (IoT) eğitimi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MURAT ADNAN TAMER
Danışman: Nesrin Özdener Dönmez
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Dijital devrimin önemli bir ayağını oluşturan nesnelerin interneti (Internet of things - IoT), endüstriyel ve geniş ölçekli sistemlerden son kullanıcıya yönelik üretim ve hizmet sektörlerine kadar birçok alanı etkilemektedir. Nesnelerin veri üreterek birbirleriyle ya da son kullanıcı ile haberleşmesi nesneye ilişkin bakış açısını değiştirmiş, üretilen nesne, üretim yöntemi ve kullanımına kadar her aşamada teknolojik yetkinliklere daha fazla ihtiyaç duyar hale getirmiştir. Bu bağlamda, endüstriyel süreçlerden sosyal alışkanlıklara kadar her şeyin yeniden şekilleneceği, yeni işlerin ortaya çıkacağı bir teknolojik dönüşüm yaşanmakta yaratıcılık, problem çözme ve eleştirel düşünme gibi becerilere duyulan ihtiyaç giderek artmaktadır. Nesnelerin İnterneti teknolojilerinin etkilediği meslek alanlarında ihtiyaç duyulan işgücü niteliklerinin belirlenmesi ve bu nitelikleri mesleki ortaöğretim seviyesinde karşılayabilecek bir yeterlilik profilinin tanımlanması, bu alanda verilmek istenen mesleki eğitimlere ve özellikle ortaya çıkacak yeni işler ile ilgili yeterliliklerin oluşturulmasına kaynaklık edebilir. Bu çalışma, mesleki eğitimin teknolojik dönüşüme hızlı bir şekilde adapte olabilmesi ve bu dönüşüm ile birlikte iş dünyasının talep ettiği yeterliliklere sahip insan gücünü yetiştirebilmesi problemini temel alarak tasarlanmıştır. Bu kapsamda, çalışma süresince nesnelerin interneti yeterlilik çerçevesi oluşturularak, bu yeterlilikleri kazandırmayı hedefleyen bir öğretim programının tasarımı gerçekleştirilmiş ve etkileri incelenmiştir. Tasarım tabanlı araştırma yöntemi kullanılarak ve iki döngüde gerçekleştirilen bu çalışma 2018 – 2019 eğitim öğretim yılında Türkiye'nin farklı bölgelerinde 2 üniversite, 9 meslek lisesi ve 5 bilim merkezinin katılımıyla gerçekleştirilmiştir. Nesnelerin interneti yeterliliklerinin belirlenmesi süreci akademik, mesleki eğitim ve ilgili sektörlerden 15 kişilik bir uzman grubu ile birlikte yürütülmüştür. Çalışmaya meslek lisesi bilişim teknolojileri alanından 51, endüstriyel otomasyon teknolojileri alanından 10 ve elektrik-elektronik teknolojileri alanından 88 öğrenci katılmıştır. Çalışma grubunda ayrıca 14 teknik öğretmen ve 5 bilim merkezi eğitmeni yer almıştır. Araştırmada öğretmen ve eğitmenlere ilk döngüde iki gün, ikinci döngüde ise dört gün olmak üzere İstanbul'da çeşitli üniversitelerde eğitici eğitimi verilmiştir. Nesnelerin interneti öğretim programı, öğrencilerin bulundukları okullarda ve bilim merkezlerinde her iki döngüde de 12 hafta boyunca uygulanmıştır. Ayrıca öğretim programı boyunca öğrenciler takımlara ayrılarak nesnelerin interneti alanında bir proje çalışması yürütmüşlerdir. Program sonunda öğrencilerin projelerinin değerlendirilmesi için ilk döngüde İstanbul'da, ikinci döngüde ise bulundukları ilin bilim merkezinde iki gün boyunca proje sergi etkinlikleri düzenlenmiştir. Araştırmada veri toplama aracı olarak "Yeterlilik Düzeyini Belirleme Testi", "Öğrenci Projelerini Değerlendirme Formu" nicel verilerin toplanmasında kullanılmıştır. Nitel veriler "Öğrenci Görüşme Formu", "Öğretmen Görüşme Formu", "Program Gözlem Formu" aracılığıyla toplanmış, veriler içerik analizi ile çözümlenerek kodlanmış ve temalar oluşturulmuştur. Araştırma bulgularına göre nesnelerin interneti teknolojileri alanında 10 yeterlilik ve her bir yeterliliği detaylandıran toplam 37 alt yetkinlik tanımlanmıştır. Bu yeterlilikler, Avrupa Yeterlilik Çerçevesinde (AYÇ) belirtilen seviye tanımlarına uygun olarak meslek lisesi seviyesinde (AYÇ 4. Seviye) tanımlanmıştır. Yeterlilikler donanım, yazılım ve ağ iletişimi disiplinlerinin yanında, nesnelerin interneti alanında güvenlik gizlilik ve etik riskleri tanıma ve çözüm üretme konularını içermektedir. Yeterlilikler arasında aynı zamanda temel programlama becerileri de yer almaktadır. Nesnelerin interneti yeterlilikleri için temel elektronik becerisine sahip olma, bir ön koşul olarak tanımlanmıştır. Nesnelerin interneti öğretim programı, atölye/uygulama ve proje yapımı olmak üzere iki aşamadan oluşmaktadır. Araştırma bulguları, nesnelerin interneti öğretim programının uygulama ve proje süreçleri ile birlikte yürütüldüğünde öğretmen ve öğrenciler tarafından genel olarak olumlu sonuçlar elde edildiği yönündedir. Araştırma bulgularına göre öğretim programının değerlendirilmesinde, birinci döngüde kontrol grubu ile deney grubu arasında gerçekleştirilen karşılaştırmada deney grubu lehine anlamlı bir farklılık elde edilmiştir. İkinci döngüde programın değerlendirilmesinde ön test ve son test karşılaştırılmasında son test lehine anlamlı bir fark elde edilmiştir. Değerlendirme sonuçlarının alan ve sınıf bazında karşılaştırılmasında ise anlamlı bir fark bulunmamıştır. Bu çalışma kapsamında hazırlanan nesnelerin interneti yeterlilikleri, nesnelerin interneti teknolojilerinin dönüştürdüğü ya da yeni ortaya çıkan işlerin tanımlanması ve belgelendirilmesi açısından, aynı zamanda çalışma kapsamında geliştirilen "Yeterlilik Değerlendirme Testi" ile yeterliliklerin değerlendirilme aşamasına katkı sunması açısından önemli görülmektedir. Araştırma kapsamında geliştirilen nesnelerin interneti öğretim programının, öğrencilerin kendi alanlarındaki güncel teknolojileri anlayabilmelerine katkı sağlayacağı ve kolay adapte olacakları düşünülmekte, bu yönüyle de çalışma önemli görülmektedir. Araştırmanın bir diğer önemi, çalışma boyunca FPP'larında karşılaşılan sorunların derlenmesi ve bu sorunların çözümünü odağına alan bir geliştirme kartı tasarım çalışmasının üniversite - sanayi işbirliği kapsamında başlatılmasıdır.