AİLE HEKİMLİĞİ ÇEKİRDEK YETERLİLİKLERİ BAKIŞ AÇISIYLA BİRİNCİ BASAMAKTA EPİLEPSİ YÖNETİMİ KONUSUNDAKİ İHTİYAÇLARIN BELİRLENMESİ
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÖZLA ÇELİK
Danışman: Memnune Çiğdem Apaydın Kaya
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş ve Amaç:Epileptik nöbet beyindeki nöronların aşırı ve eş zamanlı aktivitesine bağlı geçici belirti ve/veya bulgulardır. Epilepsi bu durumun; nörobiyolojik, bilişsel, psikolojik ve sosyal sonuçları ile birlikte epileptik nöbetlere neden olduğu bir beyinsel bozukluktur. Kavramsal olarak epilepsi en az bir tetiklenmemiş epileptik nöbetten sonra oluşur. Bu tanım pratikte birbirinden en az 24 saatten fazla aralıkla oluşan 2 adet tetiklenmemiş nöbet olarak kullanılır. Epilepsi dünya çapında yaklaşık 70 milyon kişiyi etkileyen, en yaygın kronik nörolojik bozukluklardan biridir.Coğrafi konum gözetilmeksizin, epilepsi prevalansı 1000'de 4 ile 12 arasındadır.Yüksek gelirli ülkelerde de epilepsi insidansı her yıl yaklaşık, 100 000'de 30-50 arasında gösterilmiştir.Düşük ve orta gelirli ülkelerde ise insidans 2 kat daha yüksek-tir.Türkiye'de Silivri'de yapılan bir çalışmada epilepsi prevalansı yaklaşık 1000'de 10 olarak bildirilmiştir.Türkiye'de Adana ilinde sosyakültürel ve ekonomik yönden farklı üç grupta yapılan bir çalışmada ise taranan nüfus içerisinde aktif epilepsi prevalansı 1000'de 7 olarak bulunmuştur.Türkiye'de bir aile hekimine yaklaşık 3700 hasta kayıtlıdır.Epilepsi sıklığının ortalama 1000'de 7 olduğu düşünüldüğünde, her hekimin takip ettiği yaklaşık 25 hastası vardır.Bunun yanısıra aile hekimleri nöbet, senkop ve yeni epilepsi veya kontrolsüz epilepsi gibi durumları yönetmek durumundadır.Ayrıca Epilepsinin ayırıcı tanısı, ilaç kullanımının takibi, askerlik ve ehliyet raporları gibi belgeleri vermekle de yükümlüdür.Antiepileptik ilaç (AEİ) kullanan hastalarda prekonsepsiyonel ve aile planlaması danışmanlığı vermekle yükümlüdür.Epilepsinin psikososyal yükü de göz önünde bulundurulduğunda, aile hekimlerine düşen sorumluluk oldukça fazladır.Bu nedenle epilepsi hastasının birinci basamak yönetiminde, Aile hekimlerinin epilepsi hakkındaki bilgi düzeyi ve eğitim ihtiyacı önem kazanmaktadır.Bu çalışmada; Aile Hekimlerinin birinci basamakta epilepsi yönetimi ile ilgili ihtiyaçlarının belirlenmesi amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Araştırma; İstanbul ilinin Anadolu yakasında Pendik, Maltepe, Kartal ve Tuzla ilçelerini temsil eden Aile Sağlığı Merkezlerinde gerçekleştirilmiştir. Tanımlayıcıve kesitsel tiptedir.Çalışma; 01.03.20- 30.10.20 tarihlerinde ASM'lerde hizmet veren doktorlarla yürütülmüştür.Çalışmada %95 güven düzeyi, %5 güven aralığı ile minimum 228 Aile Hekimine ulaşılması hedeflenmiştir. Veri toplama gereçleri; sosyodemografik özellikler ve doktorların epilepsi yönetiminde bilgi düzeylerinin ve eğitim ihtiyaçlarının sorgulandığı soruları içeren anketten oluşmaktaydı.Anket hekimler tarafından kendi kendilerine doldurulmuştur.Anket formunun ilk kısmında, sosyodemografik özelliklerini sorgulayan sorular; ikinci kısmında da hekimlerin epilepsi yönetiminde bilgi düzeylerinin ve eğitim ihtiyaçlarının sorgulandığı sorulara yer verilmiştir.Verilerin istatistiksel analizinde Mann-Whitney U testi ve Kruskall Wallis testi kullanılmıştır.Normal dağılım göstermeyen (nonparametrik) iki nicel değişken arasındaki ilişki için ise Spearman testi kullanıldı.Beşli Likert tipi ölçekte bilgi ve özyeterlilik algılarınin değerlendirdiği 1.sorudan 29. soruya kadar olan bölüm için anketin iç tutarlılığını için cronbach alpha hesaplandı ve faktör analizi yapıldı.Bu 29 ifadeden alınabilecek en fazla 145, en düşük 29 puan ile 'epilepsi bilgi özyeterlilik (EBÖY) skoru' değişkeni oluşturuldu. Elde edilen veriler ile tanımlayıcı ve karşılaştırmalı analizler yapılarak p 0,05). Katılımcıların %79,8' i (n: 182) epilepsi nöbeti geçiren biriyle karşılaşmışken %20,2' si (n: 46) karşılaşmamıştır. Aynı zamanda katılımcıların %13,6'sı (n: 31) epilepsi tanılı bir yakına sahipken %86,4'ü (n: 197) epilepsi tanılı bir yakına sahip değildir. Hekimlerin epilepsi tanılı yakına sahip olanların, daha fazla epilepsi nöbetiyle karşılaştğını beyan ettiği saptanmıştır (p<0,011).Epilepsi hastalarının rapor çıkarma konusunda güçlük yaşadıklarını belirten hekimlere, açık uçlu olarak sorduğumuz "varsa açıklayınız" sorusuna hekimlerin çoğunluğu, % 70,4 sıklığıyla (n:31), hastalarınnöroloji hekiminden randevu alma konusunda güçlük yaşadıklarını belirtmişlerdir. Hekimlerin % 10,5'i epilepsi tanılı hastaların AEİ' lerini tekrar yazdırma/temini konusunda güçlük yaşadıklarını ve % 89,5'i ise güçlük yaşamadıklarını belirtmişlerdir.Epilepsi tanılı hastaların AEİ' lerini tekrar yazdırma/temini konusunda güçlük yaşadıklarını belirten hekimlere, açık uçlu olarak sorduğumuz "varsa açıklayınız" sorusunu ise hekimlerin 15' iyanıtlamış olup 7' si,hastaların AEİ' lere ait ilaç raporları bittiğinde ilaçlarını alabilmeleri konusunda güçlük yaşadıklarını belirtmişlerdir.Hekimlerin; EBÖY skoru ortalaması 90,54 ± 12,7, ortanca 91 (min:57, max:128) olarak saptanmıştır. Aile hekimlerinin epilepsi ile ilgili EBÖY skorlarının konuyla ilgili daha önceden eğitim alanlarda, eğitim almamış olanlara göre yüksek bulunmuştur (p< 0,001).Hekimlere sorduğumuz "Aile hekimi olarak epilepsili hastaların takibinde yaşadığınız zorluklar nelerdir?" sorusuna hekimlerin verdiği yanıtlardan % 31,9' unun epilepsiye özgü zorluklar olduğu saptanmıştır. Hekimlere sorduğumuz epilepsi ile ilgili eğitim almak isteyip isteme-dikleri ile ilgili soruya, hekimlerin % 82,6'sı kadar çoğunluğu, eğitim almak istedik-lerini, % 17,4'ü ise eğitim almak istemediklerini belirtmişlerdir. Sonuç:Çalışmamızda aile hekimlerinin özellikle kapsayıcı yaklaşım çekirdek yeterliliğikapsamında olmak üzere aile hekimliğinin tüm çekirdek yeterliliklerindee-pilepsi yönetimi ile ilgili eğitim ihtiyaçlarının olduğu açıktır. Bu çalışmanın, bu ko-nuda geliştirilebilecek diğer projelere alt yapı oluşturacağı düşünülmektedir. Anahtar Kelimeler: Aile hekimliği, aile hekimi uzmanı, bilgi, birinci basamak, epi-lepsi, nöbet, pratisyen hekim