ET-TAHRÎR VE'T-TENVÎR BAĞLAMINDA İBN ÂŞÛR'UN İ'CÂZÜ'L-KUR'ÂN'A YAKLAŞIMI
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Temel İslam Bilimleri Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MEHMET BEŞİR ERGİN
Danışman: Muhammet Abay
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Kur'ân-ı Kerîm'in, insanların bir benzerini getirmekten aciz kaldıkları bir kitap olduğu konusunda âlimler arasında herhangi bir ihtilâf bulunmamaktadır. Asıl tartışma noktası, onun hangi yönlerden insanları âciz bıraktığı, diğer bir ifadeyle hangi yönlerden mucize olduğu meselesidir. Kur'ân'ın hangi açılardan mucize olduğu sorusu, klasik dönemde olduğu gibi modern dönemde de tartışılagelmiştir. Bu çalışma, modern dönemde bu soruya cevap arayan âlimlerden biri olan Tunuslu âlim Muhammed Tâhir b. Âşûr'un yaklaşımına odaklanmaktadır. Onun, et-Tahrîr ve't-tenvîr adlı tefsirinde eseri boyunca i'câz konusunu; hem ele alacağı meselelerin başında zikretmesi hem de eserinin girişindeki on mukaddimeden en uzunu olan sonuncusunu bu meseleye hasretmesi, ayrıca i'câzı Kur'ân'ın aslî maksatları arasında sayması, onun bu çalışmada tercih edilmesinde etkili olmuştur. Çalışmanın ana eksenini İbn Âşûr'un değerlendirmeleri ve görüşleri oluşturmakla birlikte, tez boyunca meseleler ele alınırken hem klasik hem de modern dönem âlimlerinin yaklaşımları mukâyeseli olarak incelenecektir. Böylece, İbn Âşûr'un konu hakkındaki özgün katkılarının ve literatürdeki yerinin daha net bir şekilde ortaya konulması amaçlanmaktadır. İbn Âşûr, tefsirinde i'câz çerçevesinde ele aldığı konuların daha önce ya yalnızca yüzeysel şekilde değinilen ya da ihmâl edilmiş meseleler olduğunu iddia etmektedir. Çalışma boyunca hem bu iddiaların izleri sürülmüş hem de İbn Âşûr'un Kur'ân'ın i'câzına dair görüşleri ortaya konulmaya çalışılmıştır. Araştırma neticesinde, İbn Âşûr'un Kur'ân'ın i'câzı konusunda genel olarak İslâm dünyasındaki hâkim ve râcih bakış açısını benimsediği; bununla birlikte iddiasını bazı açılardan gerçekleştirdiği ve alana özgün katkılar sunduğu tespit edilmiştir. Bilhassa mübtekerâtü'l-Kur'ân, tefennün ve âdetü'l-Kur'ân gibi kavramları i'câz bağlamında derinlikli incelemesi ve bu kavramların çerçevesini genişletmesi, onun bu alandaki en dikkate değer ve özgün katkılar arasında yer almaktadır.