İstanbul müze ve saraylarında bulunan yazma eserlerin koleksiyonu
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Güzel Sanatlar Fakültesi, Geleneksel Türk El Sanatları Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 1998
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: TÜRKAN BİLGİN
Danışman: SİBEL ARIK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:ÖZET Fırça ve kalıp yardımı ile kumaş desenlendirilmesi işlemine yazmacılık, ürünlere ise yazma adı verilir. M.Ö.7000 yıllarına ait Hitit Sanatı eserleri arasında bulunan mühür damgaları en eski kalıp örnekleridir. Türk yazmacılığında en zengin örnekler İstanbul Bölgesi kaynaklıdır. Buna ait en eski bilgi III.Murat dönemine aittir. Yazma sanatında doğal elyaflardan yapılmış-pamuk, keten, ipek, yün- tekstiller kullanılır. Bu tekstillerin üzerine sentetik boyarmaddelerin bulunması ve yaygınlaşmasını kadar doğal boyarmaddelerden hazırlanmış boya çözeltisi ile desenlendirme yapılmıştır. Kullanılan boyanın kumaşa tespiti için çeşitli yöntemler kullanılır. Bunlar; direkt baskı, aşındırma baskı ve rezerve baskıdır. Bu yöntemlerin uygulanması sırasında fırça kullanılarak yapılan yazmalara kalem işi, el kalıplan kullanılarak yapılan yazmalara kalıp işi, hem fırça hem de kalıp kullanılarak yapılan yazmalara kalıp-kalem işi denir. Yazmalara; kullanılan renk adedine göre zemin renginin dışında siyah ya da beyaz baskılı yazmalara karakalem, çok renkli yazmalara elvan yazmaları denir. Yazmalarda bitkisel, geometrik, yazı ve figüratif motifler çeşitli şekillerde kompozisyon ve desenler oluşturur. Kullanılan motif, renk ve kompozisyon yörenin özellikleri ve kullanım yerine göre şekillenir. Başörtüsü, seccade, mendil, sofra örtüsü gibi kullanım amaçlı baskılı ürünler bulunmaktadır. Türk yazmacılığında her yörenin kendine has bir ahengi bulunur. Bu araştırma Topkapı Sarayı Müzesi, İstanbul Büyükşehir Belediyesi Şehir Müzesi, türk İslam Eserleri Müzesi, Türbeler Genel Müdürlüğüne bağlı Aziz Mahmut Hüdai Türbesi, Sadberk Hanım Müzesi'nde yapılmıştır. Toplam 197 adet eser tespit edilmiştir. Eserler 18 yy. sonu ile 20 yy. başı arasında tarihlendirilmektedir. Kullanım yeri açısından çoğu yemeni ve bohçadır. Seccade, destimâl ve tılsımlı gömlek örneklerde bulunmaktadır.Genellikle kalıp-kalem işi ve kalıp tekniği kullanılmıştır. Karakalem destimâl yazmaların dışındaki örneklerde elvan yazmalarının ağırlıklı olduğu görülür Bu eserler belirtilen kurumların depolarında muhafaza edilmektedir. Büyük bir kısmı daha önce sergilenmemiştir.