Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Gazetecilik Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: DUYGU ERGÜN
Danışman: Süheyla Nil Mustafa
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu tez çalışması, Türkiye'de kültür gazeteciliğinin önemli bir alanı olan kitap eklerinin, matbu yayıncılıktan dijital mecralara geçiş sürecinde geçirdiği niteliksel dönüşümü incelemektedir. Gazetecilik mesleği, küresel ölçekte olduğu gibi Türkiye'de de son on yıllarda ciddi bir yapısal dönüşüm geçirmekte; emek süreçlerinden haberin üretim biçimlerine, ideolojik çerçeveden ekonomik işleyişe kadar birçok boyutta yeniden şekillenmektedir. Bu dönüşüm, yalnızca ana akım haber gazeteciliğini değil, kültür gazeteciliği gibi daha az görünür ancak toplumsal hafızanın inşasında belirleyici olan alanları da derinden etkilemektedir. Bu tez, söz konusu büyük dönüşümün içinde görece dar ama özgül bir alanı —kültür gazeteciliği içinde kitap eklerini— mercek altına alarak hem yapısal hem de içeriksel dönüşümün izini sürmektedir. Çalışmada, kitap tanıtım yazılarının biçim, içerik ve eleştirel işlevlerinde meydana gelen değişim; gazetecilik mesleğindeki dönüşen üretim pratikleri, emek süreçleri ve kültürel temsil biçimleri ile ilişkilendirilerek çözümlenmiştir. Dijitalleşme, yöndeşme (convergence) ve ticarileşme süreçlerinin kitap eklerini yalnızca içeriksel düzeyde değil; aynı zamanda gazetecilik emeği ve mesleki uzmanlık açısından da nasıl dönüştürdüğü sorgulanmıştır. Bu amaçla Radikal Kitap, Cumhuriyet Kitap, BirGün Kitap, Gazete Duvar Kitap ve K24 gibi yayın organlarının matbu ve dijital versiyonları karşılaştırmalı olarak incelenmiş; kitap eklerinde görev yapan gazetecilerle yapılan derinlemesine mülakatlar ve etnografik gözlemler yoluyla niteliksel veri elde edilmiştir. Görüşmelerde dikkat çeken önemli bir bulgu, gazetecilerin yalnızca yayınevi bültenlerine bağlı kalmaksızın, kitapların içeriksel niteliği, yazar geçmişi ve kültürel bağlamı doğrultusunda eleştirel bir değerlendirme süreci yürüttüklerini ifade etmeleridir. Bu durum, literatürde henüz kavramsallaştırılmamış olan "kitap muhabirliği" olgusunun, sahada fiilen uzmanlaşmış bir gazetecilik pratiği olarak varlık gösterdiğini ortaya koymaktadır. Tez, "kitap muhabirliği" kavramını yalnızca bir haber türü olarak değil; kültürel üretimi izleyen, yorumlayan ve temsil eden tematik bir gazetecilik alanı olarak kavramsallaştırmakta ve medya çalışmaları literatürüne bu yönde kuramsal bir katkı sunmayı amaçlamaktadır. Aynı zamanda kitap eklerinde eleştiri kültürünün yerini tanıtım merkezli yayın anlayışına bırakmasının arkasındaki ekonomik ilişkiler, reklam-politika bağı ve editoryal yönlendirmeler sorgulanmış; gazetecilik mesleğinin dijitalleşmeyle birlikte esnekleşen, güvencesizleşen ve metalaşan yapısı bütüncül bir çerçevede tartışılmıştır. Bu yönüyle çalışma, gazetecilik alanındaki büyük yapısal dönüşümün kültür gazeteciliği üzerindeki somut etkilerini kitap ekleri üzerinden ortaya koymakta; niteliksel çözümleme ve saha verilerine dayanan özgün bir katkıyla, bu alandaki literatürdeki önemli bir boşluğu doldurmayı hedeflemektedir. Anahtar Kelimeler: Kitap ekleri, kitap muhabirliği, kültür gazeteciliği, dijitalleşme, yöndeşme, eleştiri kültürü, gazetecilik emeği, etnografik yöntem