The role of moral disengagement on the relationship between affective commitment and unethical proorganizational behavior
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İşletme (İngilizce) Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2018
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: NABIALLAH EBRAHIMI
Danışman: Emine Serra Yurtkoru
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Toplumda kabul gören ahlak kurallarına aykırı davranışlar olarak tanımlanan işyerinde etik olmayan davranışlar son zamanlarda bilim insanların oldukça ilgisini çekmektedir. Akademisyenler özellikle bu tür davranışlara neyin yol açtığı sorusuyla ilgilenmektedirler. Bu konuyu ele almak için yapılan araştırmalar çalışanların neden etik olmayan davranışlarda bulunduğunu anlamada yardımcı olacak bireysel, kişilerarası ve organizasyon düzeyinde unsurlar ortaya koymuşlardır. Ne var ki, bu araştırmaların çoğunluğu, kendine yarar sağlamak için yapılan davranışlar ve eylemler üzerinde yoğunlaşmıştır. Bu düşünce tarzı ve bu araştırma yaklaşımı, etik olmayan davranışların temelde kişisel çıkarlar tarafından yönlendirildiğini ifade etmektedir. Aynı zamanda, bu araştırma yaklaşımı genellikle sosyal yanlısı davranışların etik olduğunu ve diğer insanlara yardımcı olmak için özgecil nedenlerle yapıldığını varsaymaktadır. Bununla birlikte bazı çalışmalar çalışanların kendilerine hizmet için değil de organizasyonlarının yararına olduğu için etik olmayan davranışlarda bulundukları gösteren vakaları ortaya koyarak bu yaklaşımı sorgulamaya başlamıştır. Bu örnek vakalar arasında organizasyonun itibarını korumak adına insanlara yanlış bilgi vermek ya da hem işverenler hem de toplum için ahlaki açıdan tehlikeli durumları ortaya çıkaracak ihbar bilgilerinin yok edilmesi gibi davranışlar yer almaktadır. Bu tür davranışlara etik olmayan örgüt yanlısı davranışlar denir ve giderek artan sayıda araştırmacı bu fenomeni araştırmaya ve kuramsallaştırmaya başlamıştır. Şu anda, geleneksel olarak yardımsever ve sosyal yanlısı olarak kabul edilen değerlerin, inançların ve davranışların ahlaki çelişkileriyle ilgilenen bir iş etiği araştırma alanı gelişmektedir. Bu yeni araştırma alanı etik olmayan davranışlara yol açan unsurları tespit ederek ve bu tür davranışları anlamak için kullanılan teorik bakış açısını genişleterek iş etiği konusundaki mevcut araştırmalara katkı sağlamaktadır. Etik olmayan örgüt yanlısı davranışlar üzerinde hazırlanan birkaç çalışmadan biri olarak, bu çalışma, duygusal bağlılığın etik olmayan örgüt yanlısı davranışları ahlaki davranışlardan uzaklaşmanın aracı değişken etkisi yoluyla açıkladığını öne sürmektedir. Etik liderliğin bu ilişkiyi şartlı etkilediği de önerilmektedir. İstanbul'da bulunan farklı şirketlerde çalışan 416 kişi, (184 erkek ve 232 kadın) bu çalışmanın örneğini oluşturmaktadır. Çalışmada kullanılan değişkenleri ölçmek için çok boyutlu bir anket uygulanmıştır. Aracılık etkisinin analizleri sonucunda, duygusal bağlılığı daha ii yüksek olan kişilerin daha fazla etik olmayan örgüt yanlısı davranış sergilediğini ve ilişkiye ahlaki davranışlardan uzaklaşmanın aracılık ettiği ortaya konmuştur. Ayrıca şartlı aracılık analizi de çalışanların organizasyondaki etik liderliği daha düşük düzeyde algıladığında aracılık ilişkisinin daha güçlü olduğunu göstermiştir. Duygusal bağlılığın, etik olmayan örgüt yanlısı davranışları, ahlaki davranışlardan uzaklaşma ile birlikte teşvik ettiğini ortaya konmuştur. Ayrıca, etik liderliğin düşük algılanması bu etkiyi daha da güçlendirmektedir. Sonuçlarımız, etik liderliğin önemini vurgulayarak etik olmayan örgüt yanlısı davranışlar üzerine olan bilgiyi genişletmekte ve sosyal yanlısı güdülerin, tutumların ve davranışların etik davranışlar üzerinde etkisi üzerinde yeni araştırma yolları açmaktadır. Yapısal Eşitlik Modelleme ve Doğrulayıcı Faktör Analizi kullanılarak, bu çalışma, ilgili faktörlerin ve yapıların daha iyi bir resmini sunmaya ve geleneksel yöntemlere göre bu yöntemlerin getirebileceği yararlara ışık tutmaya çalışmaktadır. Daha detaylı teorik ve pratik çıkarımlar tezde tartışılmaktadır.