Sosyal bilgiler öğretim programına göre tasarlanmış hikâyelerin etkililiği
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Fen - Edebiyat Fakültesi, Coğrafya Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2011
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SELÇUK BEŞİR DEMİR
Danışman: HAMZA AKENGİN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmada, 7. Sınıf Sosyal Bilgiler Öğretim Programı'nda var olan kazanımlarla bağlantılı özgün hikâyeler tasarlamak ve tasarlanan hikâyelerin etkililiğini bilimsel ölçütlere göre belirlemek amaç edinilmiştir. Bu amaç doğrultusunda tez kapsamında 7. Sınıf Sosyal Bilgiler Öğretim Programı'nın İletişim ve İnsan İlişkileri ünitesiyle ilgili; ?Çocuk Kalbi? ve ?Bir Bayram Sabahı? isimli hikâyeler, Ülkemizde Nüfus ünitesiyle ilgili; ?Beklenen Vuslat? ve ?Mum Misali? isimli hikâyeler, Türk Tarihinde Yolculuk ünitesiyle ilgili; ?Renk Cümbüşü? ve ?Geçmişin İzleri? isimli hikâyeler, Ekonomi ve Sosyal Hayat ünitesiyle ilgili; ?İnce Ruh? isimli hikâye, Yaşayan Demokrasi ünitesiyle ilgili; ?Sacayak? ve ?Tercih? isimli hikâyeler, Ülkeler Arası Köprüler ünitesi ile ilgili olarak; ?Uzanan Bir El? isimli hikâye olmak üzere toplam 10 hikâye tasarlanmıştır.Tez kapsamında tasarlanan her hikâye; öğretim programı, öğrenci düzeyi, içerik, dil ve anlatım olmak üzere dört ana başlık altında araştırmacı ve ilgili alan uzmanları tarafından ayrıntılı olarak incelemeye tabi tutularak, her hikâye yeniden şekillenmiştir. Daha sonra sosyal bilgiler derslerinde kullanılabilecek edebi ürünlerin taşıması gereken özelliklere göre yeniden şekillendirilen hikâyeler üzerinde pilot uygulama yapılmıştır. Bu araştırma, genel olarak nitel araştırma yöntemleriyle yürütülmüş olsa da araştırmada, nicel araştırma yöntemlerinden de yararlanılmıştır. Araştırmada, karmaşık ve zor bir sürecin incelenmesi amaçlandığından ve tezi hazırlayanın uygulama sürecinde araştırmacı-öğretmen olarak yer almasından dolayı, bu tezde nitel araştırma desenlerinden eylem araştırması tercih edilmiştir. Araştırmanın uygulama süreci, Muş Merkez Vali Adil Yazar İlköğretim Okulu'nun 7/A sınıfında öğrenim gören 5 erkek 5 kız olmak üzere 10 odak öğrenciyle birlikte gerçekleştirilmiştir.Çalışmada veri toplama araçları ise; Katılımlı Gözlem, Görüşme, Doküman İncelemesi, Araştırmacı Günlüğü, Öğrenci Günlükleri ve Sosyal Bilgiler Dersi Tutum Ölçeği olarak ifade edilebilir. Nitel verilerin analizi sürecinde, tüm ham veriler bilgisayar ortamına aktarılarak kodlama aşamasına geçilmiştir. Toplanan verilerin analizinde rehberlik edecek bir kavramsal yapı olmadığından dolayı, verilerin kodlanması, ?verilerden çıkarılan kavramlara göre yapılan kodlamalar? biçiminde yürütülmüştür.Araştırmacı, var olan verileri baştan sona iki defa okuyarak bütüncül bir bakış açısı kazanmaya çalışmış daha sonra verileri anlamlı bölümlere ayırmış ve her bölümün kavramsal olarak ne ifade ettiğini belirlemeye çalışmıştır. Tasarlanan her bir hikâye altında gruplanan; görüşmeler, gözlemler, dokümanlar ve günlüklerin dijital ortama aktarılması sonucunda ortaya çıkan her trankript, satır satır ve cümle cümle okunarak araştırmanın amacı çerçevesinde önemli olan boyutlar ortaya çıkartılmış ve doğrudan verilerden hareketle kodlar belirlenmiştir. Araştırmacı kodlardan yola çıkarak, verileri genel düzeyde açıklayabilen ve kodları bir kategori altında toplayabilen temalara ulaşmaya çalışmıştır. Araştırmada elde edilen temalar bulunurken kodlar bir araya getirilmiş ve incelenmiştir. Yapılan inceleme sonucunda, kodlar arasındaki ortak ve farklı yönler bulunarak tematik kodlama süreci gerçekleştirilmiştir.Tez kapsamında tasarlanan hikâyelerin 7. Sınıf Sosyal Bilgiler Öğretim Programı'nda var olan kazanımların öğrencilere aktarılması sürecinde etkili olduğu belirlenmiştir. Hikâyeler programda yer alan değer ve becerilerin öğrencilere kazandırılması sürecinde doğrudan etkili olmuştur. Ayrıca hikâyelerin, öğrencilerin programda var olan üniteler kapsamındaki öğrenmelerini desteklediği ve mevcut öğrenmeleri de pekiştirdiği saptanmıştır. Hikâyeler sosyal bilgiler öğretim sürecine canlılık katarak, derse yeni bir soluk getirmiştir. Ayrıca hikâyelerin, öğrencilerin sosyal bilgiler dersine yönelik tutumlarını olumlu yönde etkilediği sonucuna varılmıştır. Tez kapsamında tasarlanan hikâyelerin yukarıda belirtilen hususların dışında sosyal bilgiler dersine birçok noktada katkı sağladığı tespit edilmiştir. Araştırma elde edilen bulgular sonuç bölümünde ayrıntılı olarak tartışılmıştır.Anahtar Kelimeler: Edebiyat Temelli Sosyal Bilgiler, Hikâye Temelli Sosyal Bilgiler Öğretimi, Edebi Ürün, Hikâye, Oluşturmacılık, Nitel Araştırma, Eylem Araştırması