Türk tezhip sanatında xıv.-xvı. yüzyıl mushaf gülleri


Öğrenci: AYŞE TANRIVER

Danışman: Gülnur Duran

Ortaasya'dan beri kitabı kutsal sayan ve kâgıt üretilen sehirlere dogru ayagını
uzatıp yatmayan bir medeniyet, slâmı kabul ettiginde, yerlesmis bir kitap
kültürüne zaten sahipti. nandıgı dinin kitabını yazarken ve bezerken, hatta
malzemesini hazırlarken dahi azamî özen gösteren Türkler ince bir zevke, gelismis
bir sanata sahip oldularını göstermislerdir.
Tezhip sanatının en ihtisamlı örneklerinin bulundugu mushaflarda, bezenen
alanlardan birisi de bölünme yerleridir. Hz. Peygamber zamanından beri belli
olan bu yerlere tezhip sanatının gelismesi ile birlikte tezyînî rozetler islenmistir. Bu
rozetler, mushafın diger tezhipli alanları ile (zahriye, serlevha, sûrebası, hâtime
sayfası) uyum içindedir. Kullanılan bezeme üslûbu, motif, desen ve renk anlayısı
asısından bütünlük arzeder. Hatta, güllerin tezhip özelliklerine bakarak da dönem
tayini bile yapılabilir.
Tezin konusu, Bütün gül tiplerinin birarada bulundugu XIV. yüzyıldan baslayarak
Osmanlı klâsik dönemi sonuna kadar (XVI. yüzyıl) olan üz yüz yıllık bir zaman
diliminde bulunan 20 adet eser üzerinde arastırma yapılmıstır. Amaç ise, mushaf
güllerinin tarihsel gelisimi takip etmek, sayfa düzeni ve görevlerine göre gülleri
sınıflandırmak, kullanılan motif, desen, renk anlayısı açısından degerlendirmek ve
kullanım alanları tesbit etmektir. XIV-XVI. yüzyıla ait, 5 farklı kütüphane ve
müzede mevcut bulunan eserlerin mushaf gülleri incelendi. Güllerde meydana
gelen degisiklikler kendi içinde degerlendirilirken, erken dönem ve klâsik dönem
sonrası ile de karsılastırıldı.
Tezhip sanatı tarihsel gelisimi ve ana malzememiz olan mushaf hakkında genel
bilgi verilerek, katalog çalısmaları sayesinde mushaf gülleri ile ilgili edinilen
intıba' sonuç kısmında aktarılmıstır.