Aile hekimliği uygulamasında tanı ve tedavi cihazlarının kullanım durumunun araştırılması
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BEYZA NUR AKBAŞ BASTEM
Danışman: Memnune Çiğdem Apaydın Kaya
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu çalışmanın amacı, Türkiye'deki Aile Sağlığı Merkezlerinde (ASM) bulunan tıbbi cihaz ve ekipmanların kullanım sıklığını, bölgesel farklılıklarını, hekimlerin bu cihazlara yönelik eğitim ihtiyaçlarını ve yeni tıbbi cihaz/ekipman gereksinimlerini değerlendirmektir. Yöntem: Tanımlayıcı ve kesitsel tipteki bu araştırma Nisan-Ağustos 2025 tarihleri arasında yürütülmüştür. Araştırmanın evreninin Türkiye'deki tüm aile hekimleri oluşturmaktadır. Araştırmanın örneklem sayısı %95 güven düzeyinde ve %5 güven aralığında hesaplanarak 400 olarak belirlenmiş ve her coğrafi bölgede yer alan aile hekimi sayısına orantılandırılarak tabakalı örneklem alınmıştır. Katılımcılara hekim iletişim grupları üzerinden gelişigüzel yöntemle erişilmiştir. Araştırma 310 aile hekimi ile sonlandırılmıştır (örneklemin %77,5'i). Veriler anket formu ile toplanmış ve SPSS programında tanımlayıcı istatistikler ve anlamlılık testleri kullanılarak analiz edilmiştir. Bulgular: Araştırmaya katılan hekimlerin yaş ortalaması: 39,1±8,5 ; ASM'de çalışma süresi ortalaması: 8±5,4 yıl ; ASM'ye kayıtlı hasta sayısı ortalaması: 3014 ±693'tür. Aile sağlığı merkezlerinde cihazların bulunma durumları incelendiğinde, en düşük oranda bulunan cihazların sırasıyla spirometre (%50), peak flowmetre (%63,8), RİA seti (%76,6) ve tromel (%84,7) olduğu görülmüştür. Diğer cihazların (tansiyon aleti, otoskop, oftalmoskop, refleks çekici, EKG cihazı, mezura, glikometre, tartı, fetal el doppleri, snellen eşeli, diapazon seti, defibrilatör, küçük cerrahi seti, nebülizatör) bulunma oranı ise %90'ın üzerinde saptanmıştır. Hekimler tarafından "her gün en az bir kez" kullanılan cihazlar arasında en yüksek oran tansiyon aleti (%81,4), tartı (%77,7) ve otoskopta (%76,1) görülmüştür. Buna karşılık, hiç kullanılmadığı belirtilen cihazlar peak flowmetre (%78,8), spirometre (%77,7) ve defibrilatördür (%71,1). En fazla eğitim ihtiyacı duyulan tıbbi cihaz/ekipmanlar RİA seti (%37,6), peak flowmetre (%27,9) olarak belirtilmişken en az eğitim ihtiyacı duyulanlar tansiyon aleti (%1,6), mezura (%1,3), tartıdır (%1,3). Hekimlerin kendilerini en yeterli hissettikleri cihaz tansiyon aleti iken, en az yeterli buldukları ekipmanlar RİA seti, peak flowmetre ve spirometredir. En çok talep edilen ekipmanlar dijital hasta bilgilendirme ekranları, dijital stetoskop, emzirme maketleri, hemoglobin ölçüm cihazı ve Influenza, Rota, Adenovirüs testleridir. En az talep edilenler ise sigmoidoskopi, kemik iliği aspirasyon ekipmanı, holter cihazı, kaliper ve mikroskoptur. Tansiyon aleti gibi sık kullanılan cihazlarda eğitim ihtiyacı oldukça düşük (%1,6) bulunurken, RİA seti (%37,6), Peak Flowmetre (%27,9) ve defibrilatör (%18,2) gibi cihazlarda eğitim ihtiyacının belirgin şekilde yüksek olduğu saptanmıştır. Ayrıca, EKG cihazı kullanım sıklığında bölgesel farklılıkların istatistiksel olarak anlamlı olduğu belirlenmiştir (p<0,05). Bazı cihazların ASM'lerde bulunmasına rağmen nadiren kullanıldığı ve bu cihazlar için hekimlerin daha fazla eğitim ihtiyacı bildirdiği görülmüştür. Sonuç: Birinci basamak sağlık hizmetlerinde temel tıbbi cihazların varlığı genel olarak yeterli olsa da, kullanım sıklığı ve eğitim ihtiyacı açısından farklılıklar bulunmaktadır. Özellikle defibrilatör, peak flowmetre ve RİA seti gibi daha az kullanılan ancak klinik açıdan kritik öneme sahip cihazlar için sürekli eğitim programlarının güçlendirilmesi, sağlık hizmetlerinin kalitesini ve hasta güvenliğini artıracaktır.