Hat Sanatında Osmanlı İnkılabı


Özkafa F.

Osmanlı Sanatında Değişim ve Dönüşüm, Ayşe Budak-Muzaffer Yılmaz, Editör, LiteraTürk Academia, Konya, ss.357-392, 2019

  • Yayın Türü: Kitapta Bölüm / Araştırma Kitabı
  • Basım Tarihi: 2019
  • Yayınevi: LiteraTürk Academia
  • Basıldığı Şehir: Konya
  • Sayfa Sayıları: ss.357-392
  • Editörler: Ayşe Budak-Muzaffer Yılmaz, Editör

Özet

Herkesçe bilinen bir gerçektir ki; Osmanlı’yı Cihan Devleti haline getirme ve “Osmanlı Medeniyeti”ni inâ etme yolundaki en önemli adımların atıldıı dönem, stanbul’un Fatih’i Sultan II. Mehmed dönemi (sl. 1451-1481) olmutur. Yeryüzünün gözbebei stanbul, yep- yeni bir çaın baladıı 1453’ten itibaren, hat sanatının da merkezi haline gelme yolunda peyderpey ilerlemitir. Fatih Camii’nin üç parçadan ibaret kitâbesi ise, Yahya Sofî’nin olu Ali Sofî tarafından yazılmıtır. Babasına kıyasla daha üstün bir istif kabiliyetine sahip ol- duu anlaılan Ali b. Yahya Sofî’nin, Topkapı Sarayı Bâb-ı Humâyûn kemeri aynasındaki müsennâ yazısı ise (“Besmele”, “nne’l-müttekîne...”; Hicr: 45-48), celî sülüsün müstakbel tekâmülünü müjdelercesine mutantan, muazzam ve muntazam bir yazıdır. slâm yazısına Türk îvesi kazandırılması husûsundaki en kayda deer isim olarak genellikle Hattat eyh Hamdullah (ö. 1520) zikredilir. Sultan II. Bâyezid’in hat hocası olan eyh Hamdullah, hat sanatında yeni bir dönemin temellerini atmıtır. II. Bayezid’in “yazıda yeni bir vâdi ihti- râ’ına müteveccih tahayyülâtı eyh’te ma’kes bulmutur. Kendisinden önceki büyük hat- tatların ellerinde süzüle süzüle yolunu bulmuolan muhakkak, reyhanî, tevkî’ ve rıkaa’ gibi yazı çeitlerinden sonra, “aklâm-ı sitte” (altı çeit yazı) cümlesinden olan dier yazılar; yani sülüs ve nesih de eyh Hamdullah’ın kazandırdıı soluk ile kıvamını bulmaya bala- mıtır. Bu çalımada, eyh Hamdullah ile yeni bir döneme giren hat sanatında, XX. asra kadar Osmanlı zevkinin tesiriyle yapılmıolan balıca inkılaplar, önemli merhaleler ve isimler üzerinde durulacaktır.