Türkiye’de Klinik Eczacılık Uzmanlık Tezleri Kapsamında Yoğun Bakım Ünitelerinde Yürütülen Klinik Eczacılık Hizmetleri

Giriş: Türkiye’de klinik eczacılık hizmetlerinin yaklaşık 35 yıllık bir geçmişi bulunmakta olup, hastane temelli klinik eczacı istihdamını içeren ya- pılandırılmış klinik eczacılık uzmanlık eğitimi programı 2018 yılında resmî olarak başlatılmıştır. Teorik eğitim, klinik rotasyonlar ve zorunlu tez sürecinden oluşan bu program kapsamında, ilaç tedavisinin karmaşıklığı ve ilaçla ilişkili problem riskinin yüksek olması nedeniyle yoğun bakım üniteleri uzmanlık tezlerinin yürütüldüğü başlıca klinik alanlardan biri olmuştur.

Amaç: Bu araştırmanın amacı, Türkiye’deki klinik eczacılık uzmanlık eğitimi çerçevesini tanımlamak ve uzmanlık tezleri kapsamında yoğun bakım ünitelerinde üretilen kanıtları değerlendirmektir.

Yöntem: Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi (YÖKTEZ) veri tabanına 1 Ocak 2021–31 Aralık 2025 tarihleri arasında yüklenen klinik eczacılık uzmanlık tezleri taranmıştır. Yoğun bakım ünitelerinde yürütülen tez çalışmaları dahil edilmiş, yoğun bakım dışındaki kliniklerde gerçekleştirilen tezler dışlanmıştır. Çalışmaların tasarım, müdahale türleri ve sonuç ölçütlerinin heterojeniteleri nedeniyle nicel sentez yapılmamış, nitel (anlatı, derleme) yöntem kullanılmıştır.

Bulgular: Belirtilen tarihler arasında taranan 31 klinik eczacılık uzmanlık tezinden, yoğun bakım ünitelerinde yürütülmüş olan 13 tez araştırmaya dahil edilmiştir. Tüm çalışmalar erişkin yoğun bakım ünitelerinde yürütülmüş olup pediatrik veya neonatal yoğun bakım ünitelerinde yapılmış tez çalışması saptanmamıştır. En sık raporlanan klinik eczacılık hizmetleri; ilaç tedavisi değerlendirmesi, antimikrobiyal tedavi optimizasyonu, terapö- tik ilaç düzeyi izlemi, ilaç etkileşimi değerlendirmesi ve ilaç bilgi hizmetleri olmuştur. Çalışmalarda klinik eczacı müdahalelerinin kabul oranlarının yüksek olduğu (%80’in üzerinde) görülmüştür. Tezlerde ilaçla ilişkili sorunlarda azalma, kılavuzlara uyumun artması ve farmakoterapinin optimize edilmesi gibi olumlu çıktılar sağlandığı bildirilmiştir. Antimikrobiyal ilaçlar ve terapötik ilaç izlemi, klinik eczacı katkısının en belirgin olduğu alanlar arasında yer almıştır.

Tartışma ve Sonuç: Klinik eczacılık uzmanlık tezlerine dayalı bu araştırma, Türkiye’de yoğun bakım ünitelerinde yürütülen klinik eczacılık hizmet- lerinin uygulanabilir olduğunu ve doğrudan hasta bakımına yönelik alanlarda anlamlı katkı sağladığını göstermektedir. Mevcut tez çalışmalarının ağırlıklı olarak doğrudan hasta bakımına odaklandığı, dolaylı hasta bakımı ve mesleki katılım alanlarının ise sınırlı olarak ele alındığı görülmektedir. Bu alanların uzmanlık eğitimi sonrasında geliştirilebilecek potansiyel alanlar olduğu düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler: klinik eczacılık, yoğun bakım ünitesi, uzmanlık